تبليغاتX
Mansour Aýratyn
 
   
     
 
سایر صفحات وبلاگ
STAVROPOL TÜRKMENLERİ آثار زبان ترکی در زبان سرخ پوستان امریکا ترکهای قبرس حضرت ابوحنيفه Türkmeniñ Taýfalary-pic Bir niçe Atalar sözi KÖNE TÜRKMEN ÝAZUWY Türkmen Language History of Turkmenistan in Brief Göwni açygyň-ýoly açyk آرشيو پيوندهاي روزانه
پيوندهاي وبلاگ
عکس های وبلاگ اشعار مختومقلی به خط لاتین اشعار مختومقلی به خط فارسی سایت آپلود رایگان اوزاق یاشا بیگ ترکمن ایلم من یک دختر ترکمنم ! کمیش دپه چی دیکچنری آنلاین ترکمنی انگلیسی سایت دانش آموختگان ترکمن سایت ترکمنهای مقیم تهران شرکت تعاونی تولید و پرورش اسب اصیل ترکمن گوگل ترکمنی - Google Türkmençe تورک لهجه لری متین بلاگ وبلاگی ترکمنی My Minds گمیشان شهر خوبان هاتیجا تورکمن قیز ترکمن های سالیر تربت جام منظره مرگ GON Boys پسران گنبد وبلاگ دکتر عبدالرحمن دیه جی شیفتگان مختومقلی در آذربایجان انجمن فرهنگی ترکمنهای مقیم گوتنبرگ ترکمن شناسی انجمن شعر و ادب ترکمنی میراث بایراق دیکشنری آنلاین ترکمنی خاطرات ترک خورده مقصد Maksat عاشق ترکمن صحرا پایگاه تنظیم خانواده ترکمن های آلمان ترکمن های کانادا یک سایت ترکی فرهنگ لغت زبان های ترکی seni soyyan سلبنیاز دوستداران طوطی پرورش مرغ عشق طوطی سانان پرورش حیوانات حیوانات، پرندگان زینتی، ماهیان آکواریومی قالب ديجيتال كلاسيك كارگاه طراحي قالب خروجي فيد RSS وبلاگ چه سايتهايي به اين وبلاگ لينک
داده اند ... ؟
 
 

 

SALAM

 

Hoş Geldiňiz

 

 

Ýaşy uzyn ilim, Köki çuňňur dilim

 

 

Mansour Ayratyn 

  

  
 
   |    نوشته شده توسط Aýratyn
 
 
 

 سن بیلن من  عزیزیم

 سندن سونگرا  بو  دونیانی نیلأیین

اؤله-نینگی گؤروپ بیلمن عزیزیم

سندن اؤنگم اؤلوپ گیتمک ایسته من

یالنگیز سنی غویوپ بیلمن عزیزیم

 

سن اؤلأیسنگ اؤلوپ گیدر سؤیگی ده

باشغا بیرین سؤیوپ بیلمن عزیزیم

بیله یاشاپ بیله اؤلوپ گیده یلی

بیر غوجاقدا سن بیلن من عزیزیم

             

 ترجمه فارسی شعر

     عزیزم

 زندگی را چه خواهم کرد پس از تو

مرگ تو را نمی توانم دید عزیزم

پیش از تو مردن نیز آرزویم نیست

تنها نمی توانم گذارمت عزیزم

 

با  مردن تو عشق نیز خواهد مرد

به غیر تو نمی توانم عشق ورزم  عزیزم

بیا با هم زندگی کنیم و با هم بمیریم

من و تو، آغوش در آغوش هم  عزیزم

 

شاعر دکتر عبدالرحمن دیه جی http://drdieji.blogfa.com

 

  
 
   |    نوشته شده توسط Aýratyn
 
 
 

 

آدرس جدید

 

http://www.ayratyn.tk

 

 

صلوات

(ثواب این صلوات برابر است با 10 هزار صلوات)

 

 

اَللَّهُمَّ صلِّ عَلَی مُحَمّدٍ مَا اَختَلَفَ

 

المَلَوَانِ وَ تَعاقَبَ العَصرانِ و

 

کَرَّالجَدیدانِ و استَقَلَّ الفَرقَدانِ و بَلِّغ

 

روحَهَّ و ارواحَ اهل بیته مِنَّا التَّحیَّةَ و

 

السَّلامَ و بارِک و سَلّم عَلَیهِ کثیراً

   

دعا...

 

اَللّهمَّ نَوِّر قُلُوبَنا بحُرمَت القُرآن و سَیِّر

 

امُورنا ببَرَکَة القرآن و اشرح صُدورنا بتلاوة

 

القرآن و اغفر ذُنوبنا بعنایة القرآن و هوّن

 

لنا سَکَرات الموت بشَرف القرآن و ثقّل

 

میزننا یوم القیمة بعظمة القرآن انَّکَ اَنتَ

 

الحَنّان المَنّان یا ذالجَلال و الاکرام

 

***

شعر زیر از شاعر توانای معاصر آقای منصور طبری (( تورکمن اوغلی )) می باشد.

برای دانلود شعر با صدای استاد طبری روی لینک زیر کلیک کنید. (فایل به صورت MP3 می باشد):

http://www.persianupload.com/2867308

 

Bu goşgy Türkmensähraly şahyr Mänsur Teberi ( Türkmen Ogly ) den. Munyň aýdymyny şahyryň öz sesi bilen eşitjek bolsaňyz ýokarky linkiň üstüne click ediň. Bu aýdym MP3 formatindedir.

 

 

      Ene Dil  انه دیل

 

 Gulak goýuň gardaşlar قولاق قوْیونگ قارداشلار

 Oýlanyň bu sözlere اوْیلانینگ بو سؤزلره

 Türkmen dili galyp dur تورکمن دیلی قالیپ دوُر

 Ýaş dolsun bu gözlere یاش دوْلسون بو گؤزلره

 

 Täze täze sözleri تأزه تأزه سؤزلری

Aýry dilden goşdular  آیری دیلدن قوْشدیلار

 Türkmen dilin kiçeldip تورکمن دیلین کیچلدیپ 

  Öz dilinden geçdiler اؤز دیلیندن گچدیلر

 

 Şahyr diýip goşduk biz شاهیر دییپ قوْشدیق بیز

Goşgulary ýürekden  قوْشغی لاری یورکدن

 Emma onuň güýji ýok إمما اوْنونگ گویجی یوْق

 Birje döwüm çörekden بیرجه دؤوم چؤرکدن

 

 

 Öwretmeli ýaşlara اؤورتمِلی یاشلارا

 Ene ata öýünde انه آتا اؤیونده

 Ýörütmeklik bu dili یؤروتمک لیک بو دیلی

 Şahyrlaryň boýunda شاهیرلارینگ بوْییندا

 

 

 Aty galdy çapgyda آتی قالدی چاپغی دا

 Sazy galdy toýlarda سازی قالدی توْیلاردا

 Galmasyn Türkmen dili قالماسین تورکمن دیلی

 Çölde galan öýlerde چؤلده قالان اؤیلرده

 

 

 Bir-ikini bilmese بیر ایکی-نی بیلمسه

 Ýek-do diýip sanaýar یک دو دییپ سانایار

 Öz dilinden el çekip اؤز دیلیندن ال چکیپ

 Aýry dile ýanaýar  آیری دیله یانایار

 

 

 Enesine Mamany انه-سینه مامانی

Diýer Papaň çagasy  دییه-ر پاپانگ چاغاسی

Ejekesi Ämmedir  اجکه-سی عمّه-دیر

 Ämu boldy Agasy عمو بوْلدی آغاسی

 

 

 Daýzasyda galmady دایزاسی-دا قالمادی

 Öz paýynyň yzyndan اؤز پایینیگ ایزیندان

 Daýzasy Hale boldy دایزا-سی خاله بوْلدی

 Artdyrypdyr pozundan آرتدیریپ-دیر پوْزوندان

 

 

 Sallançaga Tab diýip ساللانچاغا تاب دییپ

 Suw ýerine Ab içýär سوو یرینه آب ایچیأر

 Bir gapy ýapyk bolsa بیر قاپی یاپیق بوْلسا

 Baz ederin diýp açýar باز ادرین دییپ آچیار

 

 

 Miweler gaçdy dilden میوه لر قاچدی دیلدن

Bagu-bustan diliňden  باغ و بوستان دیلینگدن

Ärmit boldy Golaby  أرمیت بوْلدی گلابی

 Diliň gitdi eliňden دیلینگ گیتدی الینگدن

 

 

 Mah aýdan owadan ماه آیدان آوادان

 Aftab günden ýagtyrak آفتاب گوندن یاغتی راق

 Sändäli girse dile صندلی گیرسه دیله

Oturgaçdan bagtlyrak  اوتورغاچ دان باغتلی راق

 

 

 Türkmen gyz Gelin bolsa تورکمن قیز گلین بوْلسا

Ärus boldy diýdiler  عروس بوْلدی دییدیلر

 Horaz dilden gaçanda هوْراز دیلدن قاچاندا

Hurus boldy diýdiler  خروس بوْلدی دییدیلر

 

 

 Aýasyna Käf diýip آیا-سینا کف دییپ

 Goşaryna Moç diýär قوْشارینا مچ دییأر

 Ökjeside Paşnedir اؤکجه سی-ده پاشنه دیر

 Ýok ýerine Noç diýär یوْق یرینه نوچ دییأر

 

 Türkmen gyzlar ýigitler تورکمن قیزلار ییگیت لر

 Parsça gürläp guwanýar پارسچا گورلأپ قووانیار

Pars dilini ulaldyp  پارس دیلنی اولالدیپ

 Öz dilinden utanýar اؤز دیلیندن اوتانیار

 

 

 Parsyň dili milli dil پارسینگ دیلی میللی دیل

Sözlemegi süýjidir  سؤزله-مِگی سویجی-دیر

 Ene dilin unutmak انه دیلین اونوتماق

Türkmen dile iýjidir  تورکمن دیله اییجی-دیر

 

 Serhetden aşyp gitseň سرحد-دن آشیپ گیتسنگ

Orsça girer diliňe  اوْرسچا گیرر دیلینگه

 Türkmensähraň içinde تورکمن صحرانگ ایچینده

 Parsça girer diliňe  پارسچا گیرر دیلینگه

 

 

 Parsalar bize dogandyr پارس لار بیزه دوْغان-دیر

Agzalalyk bolmasyn  آغزالالیق بوْلماسین

Türkmen dili namysdyr  تورکمن دیلی نامیس-دیر

Namysymyz ölmesin  نامیسیمیز اؤلمه-سین

 

 Türkmen sünnet däbini تورکمن سنّت دأبینی

Hormat bilen saklaýlyň  حرمت بیلن ساقلایلینگ

 Ylaýta-da dilini ایلایتا-دا دیلینی

Hor etmäni saklaýlyň  هوْر إتمأنی ساقلایلینگ

 

Türkmen ogly utanmaz  تورکمن اوْغلی اوتانماز

 Ene diliň sözüne انه دیلینگ سؤزینه

 Ene dilin bilmeýän انه دیلین بیلمه-یأن

 Gara çeksin ýüzüne  قارا چکسین یؤزینه

 

                                                      لطفا نظر بدهید.

 

 		 
 
   |    نوشته شده توسط Aýratyn
 
 
 

 

 

مقالات موجود در سایر صفحات وبلاگ

 

 

History of Turkmenistan in Brief ... (English)

 

Türkmen Language ... (English)

 

 

 KÖNE TÜRKMEN ÝAZUWY ... (Türkmençe)

 

 Bir niçe Atalarsözi ... (Türkmençe)

 

 Türkmeniñ Taýpalary ... (Türkmençe)- pic

 

 

حضرت ابوحنيفه (رض)  ... (فارسی)

 

ترکهای قبرس ... (فارسی)

 

آثار زبان ترکی در زبان سرخ پوستان امریکا ... (فارسی)

 

STAVROPOL TÜRKMENLERİ ترکمنهای استاوروپل ... (فارسی-Türkçe )

 

 		 
 
   |    نوشته شده توسط Aýratyn
 
 
 

 

TÜRKMENS

 

 

 

 

تركمن ها - تركمان در منابع شرقي- از اعقاب قبايل اغوز هستند كه در شمال درياي آرال زندگي مي كرده اند و در حدود قرن دهم ميلادي ، با گسترش امپراطوري سلجوقي به سوي جنوب و غرب مهاجرت كرده اند. بعضي از قبايل در سرزميني مسكن گزيدند كه بعدها به نام آنها ناميده شد. قبايل ديگر راه خود را به سوي آذربايجان و آناتولي ادامه دادند، امري كه نشان دهنده خويشاوندي قديمي آذربايجاني ها و ترك هاي تركيه با تركمن ها مي باشد. از حدود قرن دهم ميلادي به بعد در نوشته های جهانگردان و جغرافيدانان عرب  به اسم ترکمنبرمي خوريم.

بين سالهاي 1879 و 1875 آخرين منطقه تركستان به تصرف روسها در مي آيد و به امپراطوري تزاري و سپس در سال 1925 به اتحاد جماهير شوروي ضميمه مي شود. تركمن ها، مردماني با فرهنگ و سنتهاي كوچ نشيني به مدت چندين دهه تحت سياست روسي سازي قرار ميگيرند كه با سياست اسكان و اشتراكي سازي شوروي شدت مي يابد و اين امر در دهه 1930 به اوج خود مي رسد. اين سياست و پيامدهاي آن باعث مهاجرت صدها هزار تركمن به سوي افغانستان مي شود.

قبل از اشغال روسها جمعيت تركمنستان در حدود 1150000 نفر بوده است. ولي به دليل اينكه هيچگونه حكومت مركزي وجود نداشته اين رقم ، تقريبي بيش نيست.

 

 

جغرافیای تاریخی و خاستگاه اولیه ترکمن ها

 

حوزه شرقی سیر دریا ( سیحون) از دیرباز خاستگاه اولیه قوم ترکان بوده است، وجود کتیبه های متعدد نظیر کتیبه ی اورخون در ینی سئی و کتیبه ی "کول تکین" از وجود ترکان در این نواحی خبر می دهند.

 

سیاحان از وجود ترکمن ها در شهرهای ینی کنت و ایسی گول (دریاچه بالخاش) خبر دادند.

 

مولف حدود العالم در سال 372 هجری در ذکر دریای ایسی گول می نویسد: "دریای ایسی گول میان چگل و تغزغز است." این نوشته که در قرن چهارم هجری نوشته شده تا اندازه ای موقعیت اغوز را تشریح می کند.

 

مقدسی جغرافی دان عرب در ضمن شمارش شهرهای اسپیجاب از خورسوغ، ترار، شغلجان، طراز، چکل، برسخان، میرکی و اردو  نام می برد.

 

اسپیجاب در کتاب دیوان لغات الترک محمود کاشغری مولف قرن ششم هجری به صورت "آق شهر" و "سایرام" نیز آمده است. اسپیجاب منطقه ی حایل بین دو قوم ترکان بوده که یکی از آنان ترکان اوغوز (ترکمن ها) و دسته ی دیگر قارلیق بود.

 

بنا به قول مقدسی، "جنگجویان اسلام نخستین بار در منطقه ی اسپیجاب در قصبه ای به نام سوران (سابران) با اغوزها روبرو شدند."

 

نام ترکمن نخستین بار در دایره المعارف چینی قرن هشتم میلادی آمده است. هم چنین ترکمن را نام قومی از اقوام زرد پوست ترک زبان دانسته اند که از چندین هزار سال پیش در شمال دریاچه «ایسیک گول» (بالخاش) در شمال مغولستان زندگی می کرده اند. نویسندگان ایران برای نخستین بار در قرن پنجم هجری قمری به قومی ترک نژاد به نام ترک یا ترکمانان که در آسیای مرکزی ساکن بوده اند، اشاره می کنند.

 

 

افسانه پیدایش قوم ترکمن

 

جامعه شناسان و اتنو لوژیست ها (عالمان علم طوایف بشر ) بر این عقیده اند که با آّگاه نبودن از گذشته خود، آینده را نگریسستن از محالات است. و با اعتقاد بر این اصل است که نیاکان ما و گذشتگان نژادهای دیگر دانستن هفت نسل را به هر فردی از افراد یک قوم واجب و فرض دانسته اند.

در تاریک اتراک، اغوز ، اجداد تمام قبایل ترک و ترکمن معرفی شده و مورخین و محققین قدیم ، اطلاعات افسانه آمیزی را در این مورد به دست داده اند که با وجود افسانه گونه اش ما را به دریافت حقایقی از تاریخ اقوام ترک و قبایل انشعابی از اغوز و پیدایش ترکمن راهنمایی می کند و آشنا می سازد.

2240 سال پس ازتوبه حضرت آدم، با دعای حضرت نوح(ع)، واقعه عظیم طوفان نوح رخ داد. پس از طوفان، تنها 80 انسان که به نوح(ع) ایمان آورده بودند در روی زمین باقی ماندند که 40 زن و 40 مرد بودند. سه تن از آنان نیز فرزندان حضرت نوح بودند که حام(Ham) ، سام(Sam)  و یافث(Yafeth) نام داشتند. نقل می کنند که روزی هنگامی که حضرت نوح (ع) در حال استراحت بود، وزیدن باد ، باعث نمایان شدن عورت ایشان گردید. حام این موضوع را می بیند و می خندد. سام، حام را سرزنش می کند و یافث نیز فورا آن را می پوشاند.نوح (ع)، از این ماجرا آگاه می شود و برای همین ، حام را شماتت می کند و در حق او دعای بد می کند و از اینرو فرزندان حام تا قیامت سیه چرده شده اند و در حق سام و یافث نیز دعای خیر می کند و لذا از فرزندان این دو اهل فضل بسیارند. نوح (ع) زمین را از جنوب تا شمال ، سه قسم کرد و قسمت اول از طرف جنوب را به حام داد . حام در سودان زیسته و جد سیاهپوستان است. قسمت میانه را به سام داد ، سام پدر اعراب و فرس است و در خاورمیانه زندگی می کرد. و بالاخره قسمت سوم را به یافث داد و او را به جانب مشرق فرستاد. یافث جد مشترک ترک ها و زرد پوستان است. بنابراین این سه برادر جد مشترک تمام انسان های امروزی هستند.« ترکان یافث را ابوبجه(ابولجه) خان خوانده اند و تمامی مغولان و اصناف اتراک و صحرانشینان را از نسل وی می دانند و شرح آن حال بر این تقریر می کنند که ابوبجه خان صحرانشین بود و ییلاق او در اورتاق و کرتاق که کوه های عظیم و بلند است و در آن حدود شهری است اینانج نام و قشلاق او هم در آن حدود به موضعی که نام او، یورسوق و قاقیان و قارقروم(قراقوروم) و شهر تلاس و قاری صیرم، در نزدیکی آن موضع افتاده و قاری صیرم ، شهری قدیم و عظیم است.»

ابو بجه خان پسری داشت بنام دیب بایقوی، بسیار با کفایت و با شوکت و او نیز چهار پسر داشت به اسامی قراخان، آورخان، کرخان و گزخان.در آن ایام مجموعا آن قوم کافر بودند. پس از دیب بایقوی، قراخان جانشین پدر شد و از وی پسری به وجود آمد که سه شبانه روز پستان مادر را نگرفت  و شیر نخورد. مادرش سخت نگران شد و هر شب در خواب می دید که آن پسر ، به مادر می گوید : اگر تو خدا را بپرستی من شیر تو را خواهم خورد. مادرش نیز چون آن قوم کافربود از بیم جان خود و فرزندش نمی توانست این موضوع را به کسی ابراز کند. ولی در نهان خداپرست شد و به خدای بزرگ ایمان آورد. آن گاه آن پسر شیر مادر را خورد.

این پسر در یک سالگی دارای هوش و ذکاوت فوق العاده گردید  و آثار نبوغ در وی نمایان شد و پدرش با مشاهده این وضع دریافت که این پسر در آتیه شخص بزرگ و معتبری خواهد شد. لذا برای نامگذاری وی با خویشان به مشورت پرداخت . در همین حال کودک به قدرت الهی به زبان آمد و گفت نام مرا اغوز بگذارید.حاضران از صحبت کودک دچار تعجب و حیرت شدند ونام او را اغوز گذاشتند.

وقتی اغوز به سن ازدواج رسید ، پدرش دختر عموی اوغوز، دختر گزخان را به عقد او در آورد. اوغوز به دختر گفت اگر به خدا ایمان بیاوری من تو را دوست خواهم داشت و گر نه من به تو نزدیک نمی شوم. دختر نیز قبول نکرد و تهدید کرد که به پدرت خواهم گفت.اوغوزنیز هرگر به او نزدیکی نکرد. قراخان وقتی که دید اوغوز همسرش را دوست ندارد ، از روی علاقه ای که به پسرش داشت دختر دیگر برادرش یعنی دختر کرخان را به عقد او در آورد.اوغوز به این دختر نیز می گوید که اگر به خدا ایمان نیاوری من به تو نزدیک نمی شوم. ولی او هم قبول  نمی کند. قراخان این بار نیز چون می بیند اوغوز به هیچ یک از همسرانش علاقه ندارد به خاطر محبت بیش از حد نسبت به اغوز تصمیم می گیرد دختر دیگر برادرش آورخان را را به عقد او در آورد.روزی اغوز هنگامی که از شکار بر می گشت ، کنار رودخانه دختر آورخان را می بیند که در حال تماشای کنیزانی است که رخت می شویند.اغوز جلوتر رفته به دختر عمویش می گوید : می دانی که پدرم قبلا دو همسر برایم گرفت و هر دو دختر عمویم هستند.با این وجود من از آنها بیزارم ، زیرا آنها به خداوند آسمان ایمان ندارند. اکنون اگر به یکتایی خداوند اقرار کنی و به او ایمان بیاوری من تو را دوست خواهم داشت. دختر جواب داد من از قبل خداوند را نمی شناسم و نمی دانم، اما از حرف تو نمی گذرم ، هر چه بگویی انجام می دهم. اغوز گفت: من دلم می خواهد که تو به خدا ایمان بیاوری. دختر گفت ایمان آوردم و خدا را دوست دارم. آن گاه قراخان دختر آورخان را به عقد اغوز در آورد. از آن پس اغوز همیشه در کنار همسرش بود زیرا او نیز به خدا ایمان آورده بود. در مقابل از پدر و عمو هایش دوری می گزید. چرا که آنها کافر بودند. او همواره نام خدا را به زبان عربی در زیر لب زمزمه می کرد و هرگز از ورد زبانش دور نمی شد و هیچکس معنای ورد الله را نمی دانست . لذا فکر می کردند که آواز است.

روزی قراخان در جمع خانوادگی از عروسان خود راجع به اوغوز سوال می کند. در این هنگام دو همسر اول اوغوز ، برای گرفتن انتقام از وی، به قراخان می گویند که پسرت از دین ما خارج شده و خدای آسمان را می پرستدو ما را نیز می خواست به راه خود بکشاند ولی ما قبول نکردیم و برای همین است که از ما بیزاری می جوید . ولی همسر سومی به حرف او گوش کرد و به دین او رفت. در آن هنگام اوغوز به همراه دوستانش به شکار رفته بود. قراخان پس از آگاه شدن از این موضوع ، تمام برادران و برادرزادگان و خویشان را جمع کرد و گفت: پسرم اوغوز در کودکی عظیم مقبل و مستعد می نمودو مرا به او دلبستگی تمام بود و این زمان کار بد پیش گرفته و از دین ما برگشته ، او را زنده نتوان گذاشت. همه آن جمع از آن سخن رنجیدند و همگی تصمیم به قتل او گرفتند. همسر اوغوز که از جریان باخبر شد ، فورا زنی از همسایگان را که به وی اعتماد داشت پیش اوغوز فرستاد و او را خبردار کرد . اوغوز به همراه یاران و دوستانش در مقابل پدر و عموها و عموزاده هایش صف آرایی کرد. جنگ آغاز شد و تا 75 سال (؟) نیز به طول انجامید تا اینکه روزی قراخان بر اثر ضربه شمشیر کشته شد و برادران و عموهای اوغوز تسلیم شدند و اوغوز به فرمانروایی آنها رسید و تا تلاس و صیرم و بخارا را تصرف کرد.

از اوغوز شش پسر به وجود آمد به اسامی گون خان(آفتاب)، آی خان(ماه)، الدوز خان(ستاره)، گوک خان(آسمان)، داغ خان(کوه) و دنگیزخان(دریا).

هریک از این پسران دارای چهار پسر شدند که از آن 24 نفر، 24 قبیله ترک به وجود آمدند و هر یک با نام و لقب خاص که تمام اتراک از این 24 نفر هستند.

اوغوز تمامی کشورهای ایران، توران، مصر، شام، روم، فرنگ و دیگر ولایات را تصرف کرد و سپس به سرزمین اصلی خود در اورتاق و کرتاق بازگشت. به مرور زمان از آن اقوام ، شعب زیادی بوجود آمدند و هر یک اسم و لقبی یافتند مانند اوغوز که امروزه تمام آن اقوام را مجموعا ترکمن می گویند.

روزی شش پسر اوغوز به شکار رفته بودند و کمانی زرین با سه تیر طلایی یافتند و نزد پدر آوردند تا تقسیم کند. وی کمان را به سه پسر بزرگتر داد و سه تیر را به سه پسر کوچکتر ، و فرمود: به اقوامی که از نسل سه پسری که کمان به ایشان داده شده ، لقب و کنیت بوزوق(پاره کردن) بگویند.زیرا کمان را به ضرورت باید پاره کرد تا بتوان تقسیم کرد. وی لشکر دست راست را به این سه پسر و خانواده آنها سپرد و لقب اقوامی که از نسل آن پسرانی هستند که تیرها را به ایشان داد اوجوق ( اوچ + اوق = سه تیر ) کرد و لشکر دست چپ را به آنها سپرد. تخت پادشاهی را نیز به قوم بوزوق داد و پس از مرگ اوغوز خان، طبق وصیت وی ، گون خان جانشین پدر شد.

از آن پس این مناسبات همواره رعایت می شد. حتی وقتی که طغرل وارد نیشابور شد کمانی به بازو و سه تیر به کمر به نشانه فرمانروایی بر دو جناح اوغوز داشت. طغرل فرزند سلجوق از قبیله قینیق یکی از 24 قبیله اوغوزها بود که سلسله سلجوقیان را تشکیل داد.

پس از آنکه گون خان جانشین پدر خود اوغوز  گردید، وزیرش ایکیت ارقیل خواجه که شخصی دوراندیش بود به او گفت: اوغوز پادشاهی بزرگ بود و ممالک روی زمین گرفته و خزائن و اموال و چهارپایان بیشمار دارد و آنرا جمله به شما که فرزندان آنید گذاشته و از هر یک از شما ( شش برادر ) چهار پسر مقبل بوجود آمده ، من بعد مبادا که این فرزندان جهت مال و ملک مخاصمت و منازعت کنند، مصلحت در آن باشد که منصب و راه و نام ولقب هر یک علیحده معین و مقرر گردد و هر یک را نشانی و تمغائی باشد که فرمان ها و خزائن و گله و رمه بدان نشان و تمغا مخصوص گردانند تا هیچکدام با یکدیگر مجادله و عناد نتوانند کرد. و فرزندان و اعقاب ایشان هر یک نام و کنیت و راه خود دانند تا موجب  ثبات دولت و دوام نیکنامی ایشان باشد. گون خان آن سخن را پسندید و لذا برای هر یک قبیله مهر و تمغای مخصوص قرار داد و برای هر چهار قبیله نیز یک اونقون (توتم) معین کرد. اونقون ها مرغان شکاری (عقاب، باز، شاهین و امثال آن) بودند و در نظر ترکان مقدس شمرده می شدند و گوشتشان حرام بود.هر قبیله مهر خود را بر احشام و اسبهای خود می زدند.

هنگامیکه در قرن یازدهم میلادی اسلام به صورت عمومی درآمد، مسلمانان به اوغوزهای مسلمان ، ترکمن می گفتند. سرانجام در اوایل قرن سیزدهم میلادی نام ترکمن جایگزین کلمه اوغوز شد.قدیمی ترین سند اسلامی که در آن نامی از ترکمن به میان آمده ، احسن التقاسیم مقدسی است که در قرن چهارم هجری نوشته شده است.

 

قبایل بوزوق:

1-      فرزندان گون خان: قایی(محکم) ، بایات(توانگر) ، آلقراولی(موفق) ، قرا ائولی(دارای چادر سیاه)

2-      فرزندان آی خان: یازیر(حاکم به کشورهای بسیار) ، دوگر(برای جمع شدن) ، دودرغا(کشورگشایی و حکومت) ، بایرلی(؟)

3-   فرزندان اولدوزخان: اوشار(چالاک و علاقمند به حیوانات) ، قزاق یا قیزیق(قوی) ، بیکدلی(مانند بزرگان عزیز است) ، قارقین( غذای زیاد سیر کننده)

 

قبایل اوجوق:

1-      فرزندان گوگ خان: بایندر(جای پر نعمت) ، بچنه(رزمنده با غیرت) ، چاو ولدور(باشرف-مشهور) ، چبنی(مبارز)

2-   فرزندان داغ خان: سالور(در هز جا شمشیرش می برد) ، ایمور( نیکو توانگر) ، آلا یونتلی(دارای چهارپایان نیکو) ، اورکز(نیکو کار و با نظام)

3-      فرزندان دنگیز خان: ییگدیر(خوبی و بزرگی و مردانگی) ، بوگدر(متواضع و خدمتگزار) ، ییوه(سرور همه) ، قینیق(عزیز جامعه)

 

 

منابع:

1-      جامع التواریخ- خواجه رشیدالدین فضل الله ، دکتر بهمن کریمی ، اقبال تهران 1362

2-      فضائل الترکمان- عبدالرحمن آخوند تنگلی قراقچی ، ناشر: نور محمد آخوند بازیار سخاوی

3-      طوایف ترکمان- سید علی میرنیا ، انتشارات اطلس 1366

4-      تاریخ، زبان و لهجه های ترکی-دکتر جواد هیئت

 

 

 

  
 
   |    نوشته شده توسط Aýratyn
 
 
 

 

 

Türkmeniñ  Taýpalary

 

 

 

 

 

 

Ýomut, Gökleñ täsip edip özünden


Çekse goşun, öñi, ardy bilinmez


Teke, Salyr, Saryk ýöriş etse ýokardan


Ýagynyñ namardy, merdi bilinmez

 


"Magtymguly"

 

 

 

 

 

Gökleñ

(گوکلان)

 

Ýemreli

(یمرلی)

 

Çowdur

(چاودور)

 

Ärsary

(ارساری)

 

Ata

(آتا)

 

Alili

(آل ایلی)

 

 

Ýangah

 

*

 

Çowdur

 

Gara

 

Nurata

 

Onbegi

 

ÇakyrBegdili

 

*

 

Igdir

 

Bekebül

 

Ybagata

 

Ýüzbaşy

 

Kirik

 

*

 

Abdal

 

Alaşa

 

Omarata

 

*

 

Kaýy

 

*

 

Burunjuk

 

Uka

 

*

 

*

 

Aýderwiş

 

*

 

Bosajy

 

*

 

*

 

*

 

Baýyndyr

 

*

 

Esenli

 

*

 

*

 

*

 

Erkekli

 

*

 

Şoh

 

*

 

*

 

*

 

Garybalyhan

 

*

 

*

 

*

 

*

 

*

 

*

 

*

 

*

 

*

 

*

 

*

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Ýomut

(یموت)

 

Teke

(تکه)

 

Saryk

(ساریق)

 

Salyr

(سالیر)

 

 

Sakar

(ساقار)

 

Çuny

 

Tohtamyş

 

Bir-Aş

 

Ýalwaç

 

Garamahmy

 

Köçektatar

 

Utamyş

 

Badanen

 

Garaman

 

Hojaýnabeg

 

Şaraf

 

Ýalkamyş

 

Alyşa

 

Kiçiaga

 

Syýadagsaka

 

Baýramşaly

 

*

 

Barzaky

 

*

 

Gyzanmere

 

*

 

*

 

Gyzyl-Marat

 

*

 

*

 

*

 

*

 

Doýaşy

 

*

 

*

 

*

 

*

 

Gojaly

 

*

 

*

 

*

 

*

 

Suhty

 

*

 

*

 

*

 

*

 

Ganly-Baş

 

*

 

*

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

تركمن ها به قبايل ، طايفه ها و تيره هاي مختلف تقسيم مي شوند. يازده قبيله اصلي در بين تركمن ها وجود دارد که همین هایی هستند،که در جدول ملاحضه می کنید.

 

برای دریافت جدول طوایف به صورت عکس روی این لینک کلیک کنید:

 

http://i26.tinypic.com/16blxxt.jpg

 

 

در اینجا به طور خلاصه هر قبیله را معرفی می کنیم.

 

 

1- Alili

 

تركمن هاي آل ايلي (عالي ايل يا علي ايلي ها) :

 

اينها گروه كوچكي را در تركمنستان تشكيل مي دهند و در شمال افغانستان نيز مشاهده ميشوند. چندهزار نفر از اين قبيله در شمال ايران در اطراف قوچان ساكن هستند.

 

 

 

2- Ata ( Türkmen ata )

 

آتا ترکمن ها :

 

اين قبيله در نزديكي واحه خيوه ازبكستان ساكن هستند و امروزه همانند قبايل ديگر در كشورهاي مختلف پراكنده شده اند. آتا تركمن ها به سه طايفه تقسيم مي شوند:

Ybagata, Narata, Omarata

 

 

 

3- Ärsary

 

ترکمن های ارساری:

 

اين قبيله در سرزمين وسيعي ، از كناره چپ آمودريا در بخارا تا درون استان بلخ افغانستان سكونت داشته اند. ارساري ها امروزه يكي از مهمترين قبايل منسجم تركمنستان محسوب مي شوند. آنها به چهار طايفه تقسيم مي شوند:

. Uka, Alaşa, Gara, Bekebül

 

 

 

4- Çowdur

 

ترکمن های چاودور ( چاودیر و یا چوودیر ) :

 

اين قبيله در مسير منقشلاق به خيوه ازبكستان ساكن بوده اند. در حال حاضر داراي جمعيتي به تعداد چند هزار نفر است. تيره‌هاي عمدة ي آنها از بحر خزر تا «كهنه اورگنچ» و« بولدومساز» و«پرسو» و«گوگجق مرو» متفرق هستند. 

اين قبيله اولين قبيله اي است كه با روسها روبرو شده است. چودورها به هفت طايفه تقسيم مي شوند:

. Şohو Esenli, Bosajy, Burunjuk, Abdal, Igdir, Çowdur

 

 

 

5- Ýemreli

 

ترکمن های یمرلی ( یمره لی – امرعلی - امره لی – امرالی ) :

 

در سمت شرقی آمو دریا نزدیک خیوه ساکن بودند. يكي از كوچكترين قبايل تركمن محسوب ميشوند. در کتب مختلف نام قبیله  Yemreliرا به صورت های گوناگون مانند: امرعلی،  امرالی، امره لی ، یمره لی و یمرلی ثبت کرده اند. اما به نظر می آید تلفظ صحیح آن بنا بر گفته بزرگان و  منابع ترکمنستانی ( که در الفبای آنها تلفظ کلمات ترکمنی مشخص تر از خط فارسی است )، Yemreli باشد.

 

آرمینیوس وابری در کتاب خود" سیاحت درویشی دروغین " طایفه یمرلی را از یموت ثبت کرده است که این اشتباهی بیش نیست، و با بسیاری از اسناد و کتب تاریخی  می توان نادرستی آن را ثابت کرد. وی ایل یموت را به 4 طایفه آتابای، جعفربای، شرف جونی و  اوگورج علی، تقسیم کرده که خود این طوایف به تیره های مختلف تقسیم می شوندو یمرلی را تیره ای از طایفه شرف جونی دانسته است.

 

ابولغازی بهادر خان در کتاب خود " شجره تراکمه " به سال 1071 قمری در مورد ریشه این قبیله این چنین می نویسد:

ریشه قبیله « یمرایلی » چنین است که فردی در مانقشلاق شخصی از قبیله «سالور داخلی» را کشته و به میان «ایل سالور» (  (Salyr مستقر در «درون» ( شهری در خراسان قدیم)  پناهنده می شود. پس در همانجا ازدواج کرده ماندگار می شود. جمیع قبیله « یمرایلی » از نسل او هستند.

اما پروفسور دکتر فاروق سومر ( Faruk Sümer.1924-1995 Prof.Dr. ) در کتاب معروف خود

 اغوزها (ترکمنها) ، - Oguzlar ( Türkmenler) – اغوزلار ( تورکمن لر ) –  این طور می نویسد که :

قبیله یمیر ایلی ( یمره لی ) Yemir-Eli نیز که در ناحیه درون  واقع در خراسان قدیم می زیسته اند از تیمور توغلو خان Timur-tuğlu-Han که بیگی از قبیله ایچکی سالور ( سالور داخلی ) بود منشعب شده اند.

 

"معروفی" ( Magrupy – ماغروپی ) (1810-1735) یکی از شاعران ترکمن از این طایفه است.که در یکی از شعرهایش، اینگونه نسب خود را معرفی می کند:

 

" Aslymyz Ýemreli, zatymyz Magrup "           

 

 آصلیمیز یمرلی ، ذاتیمیز ماغروپ

 

 

 

6- Gökleň

 

تركمن هاي گوكلان ( گوکلن. گوکلنگ):

 

اساساً در جنوب غربي كشور و در ايران بين رشته كوه كوپه داغ و دره هاي البرز زندگي ميكنندگوكلانها غالباً در معرض تهاجم از ناحيه ايران بوده اند و آثار فرهنگ فارسي را در گويش خود حفظ كرده اند كه از غير معيارترين صورتهاي زباني محسوب مي شود. گوكلانها با قرار گرفتن تحت حاكميت شاه ايران موقعيت برتر خود را در بين تركمن ها از دست داده و جايگاه خود را به تكه ها سپرده اند.

 

كلنل ييت كه سفري به ميان گوكلان ها داشته و آنها را از نزديك مشاهده كرده است مي نويسد: « به نظر مي‌رسيد كه آنها تيره‌هاي بسيار متفاوتي از تكه ها، ارساري ها و ساير تركمن هايي كه تا آن موقع ديده بودم باشند؛ بعضي از آنها بور و تعدادي نيز زرد پريده رنگ بودند و در مقايسه با تكه‌ها و ساريك‌ها ريش‌هاي پرتري داشتند، آنها اسب هاي بهتري را سوار بودند و كلاه هايي از پوست بره، تقريباً بزرگ تر و پهن تر از كلاه هاي عادي بر سرداشتند. درون آلاچيق‌هاي آنها وضع خوبي نداشت، از قالي هاي زيبايي كه تكه‌ها و ساريك‌ها بر كف چادر فرش مي كنند و يا كيف هايي كه بر ديوار مي آويزند، خبري نبود، علت اين امر، فقر يا نداري آنها نبود، چون وضع خوبي داشتند. بعضي از سران آنها ثروت زيادي داشتند، از جمله «سبحان قلي‌خان» رئيس ابه‌هاي «شغال تپه»؛ بلكه علتش اين بود كه گوكلان ها مانند طايفه هاي ديگر هنر قاليبافي و كيف بافي و ... را نداشتند و تنها هنر آنها در زمينه ى صنايع دستي نمدبافي بود ونيز آنها همواره ساده زندگي مي كردند وبه به كار بردن اشياى قيمتي در منازل خود اشتياق نداشتند.

 

            گوكلان ها پيش از طوايف ديگر تركمن مطيع ايرانيان شدند زيرا «آنان در سرزميني كه به سر مي بردند به علت حملات پي در پي ايرانيان زندگي آرامي نداشتند و پيش از آن كه ايران آنها را تسليم خود كند، مورد تهاجم آقامحمدخان (پادشاه ايران) و محمد امين خان (حاكم خيوه) قرار گرفتند و تاحدود زيادي نابود شدند. بدين طريق آنها چاره اي جز تسليم شدن به شاه ايران در اوايل دهة ي 1840 نداشتند.» 

 

يكي از ادباي بزرگ تركمن مختوم قلی فراغی Magtymguly از قبيله گوكلان است.

اين قبيله به هشت طايفه تقسيم مي شود:

 

, Kaýy , Kirik , Çakir begdili , Ýangah , Garib Ali-khan Erkekli , Baýyndyr , Aýderwiş

 

 

 

7- Sakar

 

ترکمن های ساقار :

 

قبيله اي كوچك هستند كه بين بيابان Andköy و شهر ماري زندگي مي كرده اند. ساقارها تا حد زيادي با تكه ها در آميخته اند. به چند طایفه تقسیم می شوند که در جدول طوایف ( در بالا ) آمده است.

 

 

 

 

 

8- Salyr

 

ترکمن های سالیر ( سالور ، سالر ):

 

از قديمي ترين قبايل تركمن محسوب مي شوند. در شرق قبيله تكه بين رودهاي  Saraks و Murgab  زندگي مي كنند و گروهي مهم را تشكيل مي دهند. در اواخر دوران صفوي ، تركمن هاي سالور در ناحيه ي«اتك» و «آخال» مسكن گرفتندو بعد از مرگ نادرشاه حركت تدريجي خود را به سوي خراسان آغاز كردند. سالورها در دوران پادشاهي فتحعلى شاه خود را به رود تجن رساندند. عباس ميرزا نايب السلطنه درگيري هاي زيادي با اين اقوام داشت و سرانجام براي ريشه كن كردن اين قوم در 12جمادي الثاني 1248هـ. ق. راهي سرخس شد و عدة ي زيادي از سالورها را اسير كرده، به مشهد آورد.

سالر ها به سه طايفه تقسيم مي شوند:

 

Kiçiaga  Garaman , Ýalawaç ,  ( قارامان . یالواچ . کیچی آقا )

 

كه هركدام ازاين طوايف نيز خود به شعبات مختلفي تقسيم مي شوند.

 

 

 

9- Saryk

 

ترکمن های ساریق :

 

يك قبيله ى قديمي ديگرند كه در منطقه penjeh و همچنين مناطق Tagtabazarو Ýolotan زندگي مي كنند. اين طايفه به قبايل متعددي با نام هاي «خراسانلي»،«بيراج»،«سوخته»،«آلاشا»و«هرزقي» تقسيم مي شوند كه هركدام داراي شعبات مختلفي هستند. ساريق ها در كنار رودخانه ي مرغاب اشتغال دارند و به اين واسطه به زراعت و باغباني مي پردازند. گله‌هاي زياد گوسفند و شتر فراوان دارند كه در نزديكي رودخانه ي « قاراتپه» در دامنه ي شمال «پاروپامسيوس» خوراك فراوان براي آنها موجود است. 

در طول تاريخ به دليل جنگهاي فراوان و تهاجم از طرف ايران جمعيت شان دچار كاهش شديد شده است. با اينحال ساريق ها به نه طايفه تقسيم مي شوند:

 

Bir-Aş , Badanen , Alyşa , Gyzyl-Marat , Barzaky , Doýaşy , Gojaly , Ganly-Baş , Suhty

 

 

10- Teke 

 

  tekeدر زبان ترکمنی به معنی بز نر است

 

ترکمن های تکه :

 

تكه از بزرگ ترين و نيرومندترين قبيله هاي تركمن است كه نفوذ آنها دركشورهاي مجاور بلكه در ميان كل مردم تركمن محسوس است. قدرت فزاينده ي تكه، رهبريت تركمن ها را به آنها داد. همان طوري كه در واقع اسم آنها هم تلويحاً بيان گر آن بود.

اين قبيله، آخال- تكه نيز ناميده مي شود و يكي از مهمترين قبايل تركمنستان كنوني است. سرزمين اوليه آنها واحه ماري ( مرو قدیم ) و آخال مي باشد. و قلمرو تحت پوشش آنها از دشتهاي Igdi تا واحه خيوه ازبكستان گسترش مي يابد. تكه ها همچنين در Baýram Ali و Kyzyl-Arwat نيز مشاهده مي شوند .

 

            آنها در آخال و واحه هاي مرو، و در سرتاسر كوير و «اوزبوي»، از نزديك چاه هاي «ايگدي» گرفته تا مرزهاي واحه ي خيوه مي زيستند. زماني بيش تر جمعيت تكه در سرزمين آخال ساكن شده بودند، اما بعد از اين كه سدي روي مرغاب ساخته شد، عده اي به واحه ي مرو انتقال يافتند، كه بدين ترتيب مرو از واحة ي آخال پرجمعيت ‌تر گرديد. و به واسطه ي اسم محل سكناي خود، به «آخال تكه»  و «تكه مرو» موسوم شدند. 

 

            علت انتقال تكه هاي مرو از واحة ي آخال، فشار جمعيت و نداشتن زمين هاي زراعي كافي و نبودن آذوقه در آخال بوده است كه يكي از رهبران تكه به نام «قوشيدخان»  با زدن سدي بر روي رودخانه ي مرغاب آن واحه را آباد مي كند. و تكه هاي مرو در سال 1835 از آخال تكه جدا مي‌شوند و در مرو در كنار رودخانه ي مرغاب سكني مي گزينند. بر اساس اخباري كه از آنها در دست است ،در آن اوقات عدة ي زيادي از تركمن هاي تكه به راهنمايي «اورازخان» از زمين آخال حركت كرده به مسافت هشتاد ورست به مغرب روستاي «جيار»  كه در انتهاي هري رود واقع است رسيدند. سي سال بعد تكه ها، با ايراني هايي كه از طرف قاجاريه براي تنبيه و غارت آنها فرستاده شده بودند جنگ و خون ريزي داشتند. در اين جنگ  كه به جنگ مرو معروف است، تكه ها شكست سختي را بر قشون ايران وارد ساختند. بعد از شكست ايراني ها، تركمن هاي تكه، تراكمه ي ساريق وسالور را مطيع خود نمودند و تمام خاك مرو را تصرف كرده و خودرا نه تنها از تبعيت ايراني ها خلاص كردند، بلكه از تبعيت اهل خيوق نيز بيرون آمدند.

            تكه ها كه از نيرومندترين و شجاع ترين طايفه ي  تركمن هستند در مقابل هجوم قشون ايراني و روسي، مقاومت هاي زيادي نمودند و شكست سختي را به اين دو مهاجم قدرتمند و نيز حاكم خيوه وارد آوردند. درباره ي شجاعت تكه ها در« گرگان نامه» ي  «مسيح ذبيحي»  اين گونه آمده است كه : «تنها، تراكمه ي تكه سبب هستند كه روس ها با هزار زحمت وضع حاليه ي خود را در آسياي وسطي تحصيل نموده اند و نتوانند روابط خود را در اين ممالك وسعت دهند. كار آساني نخواهد بود كه روس ها تراكمه ي تكه را به اطاعت درآورند. آنچه بيشتر اسباب صعوبت انقياد تراكمه ي تكه است نه تنها شجاعت آنها كه چندين بار علايم آنها به ظهور رسيده است ، بلكه ميل زياد آنها به آزادي است.»

 

گويش تكه به همراه گويش يموت، زبان ملي كشورترکمنستان را شكل مي دهد.

 تكه ها به سه طايفه تقسيم ميشوند:

 

Tohtomyş , Ýalkamyşو Utamyş

 

اين دو طايفه اخير به تيره هاي مختلف تقسيم مي شوند :

 

توغتاميش ها:

 

: Beg

 Mejek ,Taýmas, Gara-Gökje, Ýary-Gökje : Gökje

Ýagyr-Baş ,Zereň, Kauku : Amaşah

Ýakub ,Har : Har

Ak kongur ,Kara kongur : Kongur

 

: Wekil

Ak-wekil :

Çaşkin, Kara-Ýüsüf , , Ýazy, Kanjyk, Kara-Ýürmek, Horun

 

Kara-Wekil :

Kakşal, Halil, Haraja, Aryk  

 

اوتاميش ها:

 

: Syçmaz

Miriş, Elbeh, Topuz, Kara-Ahmat, Perreň, Utjruk

: Bagşy

Borhoz, Sultan-Aziz, Gök, Zeýakyn, Weniş

 

 

11- Ýomut

 

ترکمن های یموت :

 

يموت ها از قبايل قديمي و پرجمعيت تركمن هستند. به همراه تكه ها مهمترين قبايل تركمنستان محسوب مي شوند.- در ایران  نیز همینطور. –سرزمين  اصلي آنها حاشيه درياي خزر بوده است.  يموت ها پر جمعيتند و بسيار پراكنده شده‌اند و در مناطق استرآباد تا« كراسنوودسك» (قزل سو) سواحل شرقي درياي خزر و اطراف خيوه ساكن بوده اند.

 

            در گرگان نامه ي مسيح ذبيحي در معرفي تركمن ها مطالب ارزنده اي نوشته شده است ،در بخشي ازآن آمده است : «در معرفي تركمن ها ‌ ابتدا به آنهايي اشاره خواهيم نمود كه بيشتر در اطراف مشرق سكني داشته و با روس ها بيشتر مربوط بوده و معروف تر از ديگران هستند. نزديك درياي خزر مابين رودخانه هاي اترك و گرگان تراكمه ي« قره چوقا» كه اصلاً يموت هستند سكني دارند و نيز تراكمه ي «بايرام شالي» كه بيشتر آنها در خيوه هستند. همچنين به قدر هزار خانواده از تراكمة ي قراچوقا در خيوه زندگة مى كنند.

يموت ها در ايام چنگيزخان و تيمورلنگ اراضي فعلي را كه در دست دارند به دست آورده، سكني گرفتند. ... زماني كه خاندان اتابكان حكمراني مي كردند يموت ها در منطقه ي شمال وشمال شرق ايران فعاليت هاي زيادي در تركمن كردن منطقه داشتند.

 

            محل استقرار اولية ي يموت ها عبارتند از: «خوجه نفس»، «كمش تپه»، «خليج حسنقلي»،« چله كن » (چهاركن)، « چكيشلر»و«اترك».

بخشي از زبان ادبي تركمن بر گويش يموت مبتني است. يموت ها به چهار طايفه اصلي تقسيم مي شوند.

 

            «كلنل چارلزادوارد ييت» مي‌نويسد: «يموت ها ظاهراً مردمي با ايمان و نسبت به معتقدات خود پاي بند بودند، حتي خان هاي همراه ما نيز چندمرتبه در روز نماز خود را به جاي مي آوردند.» 


اعتقاد كاملي به كلام ا.. مجيد دارند. و در ماه صيام هرگاه مسافرت كنند تا آن مسافرت از ضروريات اسلامي نباشد روزه نمي‌خورند. به مشايخ و قضات و خوجه و صوفي خيلي احترام مي‌كنند و نذورات براي آنها مي برند.»

            بعد از قتل عام يموت هاي خيوه توسط روس ها در سال 1873، مقاومت آنها در برابر فشار مداوم روس و ايران در هم شكست. قسمتي از يموت ها تسليم روس و قسمتي ديگر تسليم ايران شدند. در آن تاريخ آنها تقريباً 40000 خانوار (جمعاً 200000نفر) بودند. در حدود 15000 خانوار اطراف خيوه و 25000 خانوار در شمال خراسان ايران وساحل شرقي درياي خزر زندگي مي كردند. 

 

 قبيله هاي يموت از حدود مغرب به مشرق به اين ترتيب مقيم هستند: جعفرباي، آتاباي، يلقي، داز، دوجي، بكه، بهلكه، بدراق، ايمير، كوچك، سلاخ، قجق، قان يوخمز و ايگدير.

 

اين طايفه ها و تيره هاي مربوط به آنها عبارتند از:

 

: Çuny

Eýmir, Hoçak, Igdir, Kanýokmaz, Maşrik, Badrak, Daz, Atabaý, Ak , keňirme

 

: Köçek tatar

Megreme Kuruma, Kyzyl, Ak-kyryn, Kerrik, Kyýak, Heýwedi, Danryk

 

: Şaraf

 

Kara-öý, Düýeji, Elgaý, Baga, Jafar-Baý

 

: Baýram şaly (یا یموت های خیوه )

 

Jünýet , Kara-hoja , Ürüş-Küçü , Üküz, Uşak, Salak

 

هركدام از اين طايفه ها به نوبه خود به تيره ها و سپس به خانواده ها تقسيم مي شوند. در کتب مربوط به طوایف ترکمن از تیره های کوچک یموت مفصلاً بحث شده است و برای کسب اطلاعات بیشتر می توانیر به کتاب هایی نظیر تاریخ سیاسی اجتماعی ترکمن ها ، سیاحت درویشی دروغین، ترکمن ها در عصر امپریالیسم و ... مراجعه نمایید. 

  امروزه بر روي پرچم ملي تركمنستان پنج نقش قالي متعلق به هر يك از پنج قبيله اصلي كشور يعني Saryk , Gökleň ,Ärsary ,Ýomut ,Teke  وجود دارد.

 

 

 

 

طوايف و قبايل مقدس تركمن ها: 

            غير از طوايف و تيره هاي مختلف تركمن،تركمن ها داراي چهار طايفه  ديگر موسوم به «اولاد» هستند. اين طوايف چهارگانه ي اولاد از طوايف مقدس تركمن به شمار مي آيند. زيرا آنها خود را از نسل خلفاي راشدين « رضي الله تعالي عنهم اجمعين» مي دانند. 

            اين طوايف عبارتند از:

الف- «شيخ» ؛از نسل حضرت ابوبكر صديق (رض)

ب- «مخدم» ؛(مختوم)ازنسل حضرت عمرفاروق (رض)

ج-«آتا» ؛از نسل حضرت عثمان ذي النورين (رض)

د-«خوجه» ؛از نسل حضرت علي مرتضي (رض).

 

            اين طوايف چهارگانه كه از چهاريار پيامبر(ص) انشعاب يافته اند به خاطراين كه از ياران و خويشاوندان نزديك رسول اكرم (ص) هستند ،اولاد آنها در نزد تركمن ها مقدس شمرده مي‌شوند ؛ زيرا حضرت ابوبكر پدرزن پيامبر اكرم(ص) است ، حضرت عمر(ع) نيز پدرزن پيامبراكرم(ص) و از طرف ديگر داماد حضرت علي(ع) است. حضرت عثمان (ع) و حضرت علي(ع) هر دو داماد پيامبراكرم (ص) هستند و روايت است كه مي گويند آنها (اولاد) براي تبليغ دين مبين اسلام و از طرف ديگر به علت فرار از ظلم و جور خلفاي اموي به ميان تركمن ها آمده اند. و تركمن ها به آنها اولاد گفته و احترام بسيار زيادي نسبت به آنها قايل بودند و هستند. از ميان اين طوايف،آتا و خوجه پرنفوذترين آنها هستند. به دليل اين كه فرزندان اين دو طايفه از نوادگان و اهل بيت رسول اكرم(ص) محسوب مي شوند. 


در كتاب ايرانيان تركمن آمده است: «گروهي از تركمن ها نيز به اولاد مشهورند». «ويليام آيرونز» آنها را قبايل مقدس مي‌نامد. اين گروه به چهار شاخه تقسيم مي شود كه هركدام از آنها خود را فرزندان يكي از خلفاي راشدين (رض) مي دانند. اين تنها گروهي است كه در عين تركمن بودن در شجره ي اصلي تركمن ها جاي ندارد».

            آنها در هنگام جنگ هاي قبيله اي بين تركمن ها و حتي در سخت ترين شرايط مي توانستند آزادانه در ميان تمام طوايف متخاصم رفت و آمد نمايند و در دعواي آنها ميانجي گري مي كردند و بارها همين اولاد، جدال‌ها و ستيزهاي بزرگي را در ميان طوايف تركمن خنثي نموده و بين گروه هاي متخاصم آشتي برقرار نمودند. آيرونز درباره ي طوايف مقدس و محل آنها مي نويسد: «همواره يك كانال ارتباط ميان طوايف متخاصم حفظ مي گرديد كه مي‌شداز آن براي برقراري صلح و نيز انجام ساير مقاصد استفاده كرد. اين كانال ارتباطي عبارت از قبايل كوچكي بود كه ادعا مي كردند از اعقاب خلفاي راشدين هستند. تمام قبايل معمولي تركمن،همواره با اين قبايل داراي تبار مقدس، مناسبات صلح آميز داشتند، زيرا به اعتقاد تركمن هاي معمولي، ياغي شدن نسبت به آنها موجب عقوبت شديد الهي بود. اعتقاد به اين عقوبت مي توانست نه فقط از ياغي شدن بلكه از عمل خصومت آميز غيرموجه عليه هريك از اعضاي قبايل مقدس جلوگيري كند. هنوز هم حكايت هاي متعددي دربارة ي ديوانه شدن كساني كه به اشتباه به جاي تركمن هاي معمولي به قبايل مقدس حمله كرده و اموال آنها را سرقت كرده بودند نقل مي شود». 

            بنابراين اعضاي قبايل مقدس كه اولاد خوانده مي شوند،مي‌توانستند به منظور تجارت يا به عنوان پيك هاي سياسي آزادانه در بين گروه هاي متخاصم رفت‌وآمد كنند. منزلت خاص اولادها مستلزم آن بود كه آنان در راستاى برقراري صلح ميان قبايل متخاصم اقدام نمايند. اين نقشي بود كه تا اندازه‌اي از همه ي گروه هاي بي طرف انتظار مي‌رفت، ليكن الزام اولادها به ايفاي اين نقش از ديگران بيشتر بود. افراد مطلع مي‌گفتند، پس از آن كه حمله اي به گروه هاي خصم صورت مي‌گرفت، اولادها گه گاه به دفاع از قربانيان حمله برمي خاستند و با مطرح كردن فقر و تنگدستي آنان خواستار پس دادن بخشي از احشامشان مي شدند. 

            گفته مي‌شود گاه بخشي از اموال غارتي واقعاً مسترد مي گرديد، اما هيچ گاه تمام آن را پس نمي دادند. وقتي ميان دو طايفه خصومت هايي با ابعاد بزرگ تر از دزديدن گوسفند درمي‌گرفت اولادها ميان گروه‌هاي متخاصم رفت و آمد مي‌كردند و خواهان برقراري صلح و آرامش مي شدند. البته آنان هميشه در كوشش هاي خود موفق نبودند. مع ذلك، نقش اولادها، به عنوان يك كانال سياسي، براي تمام يموت ها ارزشمند بود و بخش مهمي از ساختار سياسي سنتي آنان را تشكيل مي داد.» 


ييت مي نويسد: «مي‌گفتند كه يموت ها به انتقام اسبي كه گوكلان ها از آنها دزديده بودند، سعي داشتند تا به آنها ضربه اي بزنند، اما تنها چيزي كه آنها به آن برمي‌خورند دختربچه‌اي بوده است كه دست مادر كور خود را گرفته و او را راه مي برده است. آنها دختر را برداشته و با خود به غنيمت بردند به اميد اين كه شايد گوكلان ها براي باز پس گرفتن وي راضي شوند تا مبلغي را به آنها بپردازند، از بدشانسي آنها اين دختر متعلق به خواجه يا سيد بود و زماني كه پدر وي براي باز پس گرفتن او نزد يموت ها رفت آنها بدون طلب چيزي دختر را به وي پس دادند، بسيار جالب بود كه تركمن ها اين قدر به خواجه يا سيد خود احترام مي گذاشتند و اموال متعلق به وي را مقدس مي‌دانستند و زماني كه چيزي را به سرقت مي بردند ومعلوم مي‌شد كه از آن سيد است خيلي زود نسبت به بازپس دادن آن اقدام مي كردند. تركمن هاي سيد، مختارند تا آزادانه بين قبايل مختلف رفت‌وآمد كنند. ... اينان بسيار مورد احترام يموت ها هستند و هرگز از طرف آنها مورد هجوم و چپاول قرار نمي گيرند.» 


كلنل ييت داستاني را بيان مي كند كه در آن گروهي از يموت هاي قان يوخمز و ايگدر براي غارت به طرف گوكلان رفته و مقادير زيادي از گوسفندان آنها را غارت كردند و با پيروزي و خوشحالي به دهكده برگشتند، او ادامه مي دهد: 

            «بلافاصله بعد از رسيدن به دهكده، هريك از افراد سهم خود را از غنيمت به دست آمده صاحب شدند، اما چيزي نگذشت كه نگراني ها شروع شده و شك و ترديد بر دل ها مستولي گرديد، روي گوسفندان علامتي مشاهده شد كه براساس آن گمان مي رفت آنها به خواجه يا سيدي تعلق داشته باشند، به هرحال اين موضوع صحت پيدا كرد و اولين چيزي كه در اين خصوص شنيدم اين بود كه خواجه يا سيدها براي بازپس گرفتن اموال خود به ده مرادخان آمده بودند. مرادخان فوراً نسبت به مسترد داشتن سهم خود اقدام كرده و توبه نمود و بسيار اظهار ندامت كرد از اين كه چرا بعداز مدتي كه غارت گري را كنار گذاشته بود بار ديگر خود را آلوده ي اين كار كرده است.بقيه ي افراد گروه نيز به نوبه ي خود آنچه را كه به دست آورده بودند بازپس دادند. يكي از آنها كه از فرط خوشحالي با كشتن يكي از گوسفندان در شب قبل دلي از عزا درآورده بود، ناچار گرديد تا يكي از گوسفندان خود را مايه بگذارد و اين تمام چيزي بود كه از اين غارت نصيب وي گرديد. ترسي كه يموت ها از سيدها دارند بسيار تعجب آور است، به محض آن كه بفهمند آنچه را كه به غارت گرفته اند از اموال سيد است نسبت به پس دادن آن اقدام مي كنند، تا مورد لعن و نفرين قرار نگيرند.»

 
اين احترام و قداست سيدها نه تنها در ميان يموت بلكه در ميان تمامي طوايف تركمن همواره وجود داشته است و هم اكنون در ميان تركمن ها قبايل مقدس تركمن از احترام و عزت نسبتاً زيادي برخوردار هستند. به طوري كه در ميان تركمن ها ضرب المثلي است كه مي گويند:«اولادينگ ايتيني كشكي گورمه» يعني حتي سگ سيد را كشكي نبين. و اين ضرب المثل به خاطر ترس آنها از لعن و نفرين سيدها است.

 

منابع:

 

1, Grammire descriptive de turkmene a l'usage des francophones

 

( دستور توصیفی زبان ترکمنی برای استفاده فرانسوی زبانان )

 

تالیف: آقای فیلیپ اشمرکا بلاشه

ترجمه: اسلام هورن

 

2. سیاحت درویشی دروغین در خانات آسیای میانه

 

تالیف: آرمینیوس وامبری

ترجمه: فتحعلی خواجه نوریان

 

3. شجره تراکمه

 

تالیف: ابولغازی بهادر خان

ترجمه: آنا دردی عنصری

 

4. اینترنت

 

 

 		 
 
   |    نوشته شده توسط Aýratyn
 
 
   

STAVROPOL TÜRKMEN TÜRKLERİ

16. yüzyılda esas Türkmenler'den 18.000 evlik bir grup ha1inde koparak Kafkasya'ya yerleşen ve bu günkü sayıları 90.000'i bulduğu söylenen Türkmenler'dir. Ancak bu Türkmenler'in nüfusunun 15.000 civarında olduğu iddiaları da bulunmaktadır. Seyinhan ilinin "Çavdur" uruğundan altı kol, "İğdir" uruğundan dokuz kol ve "Söyüncacı" uruğundan altı kol halinde ayrılan Kafkas Türkmenlerinin belli bir bölümü daha sonra diğer Kafkas Türkleriyle birlikte Türkiye'ye göçmüşlerdir. Geriye kalanlar ise Kafkasya'nın diğer halkları ile birlikte Stavropol ve Astrahan düzlüklerinde göçebe olarak yaşamışlardır.

Şu anda Stavropol Krayı'nda 20'ye yakın Türkmen köyü bulunmaktadır. Bu bölgede yaşayan Türkmen çocukları ilk okullarda Türkmenistan'dan gelen kitapları okuyarak kendi ana dilleri ve kendi şiveleri ile eğitim görmektedirler. Kafkasya'da yaşayan Türkmenler'in ağızları Çavdur boyunun ağzına dayanmaktadır, ancak diğer Kafkas Türkleri ile kurulan yakın irtibat sebebi ile Türkmenistan'daki yazı diline göre farklılaşmıştır. Kafkas Türkmenleri'nin ağızlarında asli uzunluk daha yaygındır. Nogay, Kumuk ve Tatar şıvelerinin etkisi ile kelime başındaı bulunan g-, d-, b- ünsüzleri tonsuzlaşarak k-, t-, p- olmuştur: kelin, kabır v.b. Kelime başında g- ve k- ünsüzlerinin "hırk", "hayçı" örneklerinde olduğu gibi h- ünsüzüne dönüştüğü ve bazı kelimelerde de ön seste h+ türediği görülür: hürkdi, haşık. v.b.

Kafkas Türkmenleri, Stavropol Türkmenleri veya Truçmenler diye de anılırlar. Diğer Türkmenler gibi bunlar da Sünni Müslüman'dırlar.

 

 

ترکمنهای استاوروپل

 

ترکمنهای استاوروپل در قرن شانزدهم با جمعیتی در حد 18000 خانوار از سرزمین اصلی ترکمنها در آسیای میانه رهسپار قفقاز شده اند.  جمعیت فعلی آنها از سوی برخی 90000 نفر و از سوی برخی دیگر   15000 خانوار اعلام شده است.

ترکمنهای قفقاز در طی دوره های گذشته به صورت مجموعه ای شامل شش گروه از طایفه «چاودیر» ، شش گروه از طایفه «ایگدیر» و شش گروه از طایفه «سویون جاجی»   که منتسب به ایل «سویون خان» هستند، به همراه سایر ترکهای قفقاز به ترکیه مهاجرت  کرده اند. ترکمنهای هجرت نکرده به همراه سایر ترکهای قفقاز در صحراهای آستراحان و استاوروپل به زندگی کوچ نشینی خود ادامه داده اند.

در حال حاضر در منطقه استاوروپل حدود 20 روستای ترکمن وجود دارد. بچه های ترکمن آن دیار با کتابهایی که از ترکمنستان به دستشان می رسد در مدارس به فراگیری زبان ترکمنی به شیوه مختص خود می پردازند. لهجه آنها منتج از لهجه طایفه چاودیر است. اما زبان آنها با توجه به ارتباطشان با سایر ترکهای قففار، از زبان ادبی ترکمنستان مقداری  تفاوت یافته است. مصوتهای بلند  در زبان ترکمنهای استاوروپل بیشتر دیده می شوند.

 

حرفهایی چون گ، د، ب، که تحت تاثیر شیوه های نوغای، کوموک و تاتار در ابتدای کلمات می آیند به «ک»، «ت»، «پ» تبدیل می شوند. صامتهایی چون «گ» و «ک» که در ابتدای کلماتی چون «کلین »، «کابیر » می آیند به صامت «ح» که در ابتدای کلماتی چون «حیرق»، «هایچی»  مشاهده می شود، تبدیل می گردند. در بعضی کلمات نیز در صدای اول ح + اصل کلمه مشاهده می شود. مثل: هورکدی= رمید

ترکمنهای قفقاز با عناوین «ترکمنهای استاوروپل»، یا «تورچمنلر» شناخته می شوند.  اینان نیز مثل سایر ترکمنها سنی مذهب هستند.

 

برگرفته از وبلاگ دکتر عبدالرحمان دیه جی http://drdieji.blogfa.com

 

با تشکر از ایشان بابت ترجمه

 

از کسانی که در مورد ترکمن های استاوروپل اطلاعات بیشتری دارند  تقاضا میشود آن را برای ما به آدرس ayratyn@yahoo.com  ارسال کنند یا مطلب مربوطه را در قسمت نظرات قرار دهند.

 

منصور آیراتین

 

 

  
 
   |    نوشته شده توسط Aýratyn
 
 
 

 

دانلود فونت ترکمنی

 

 

با این فونت میتوانید در محیط هایی مانند Word به راحتی ترکمنی تایپ کنید. فقط کافی است فونت را دانلود کنید و آن را در پوشه ی  Fonts ویندوز ( مثلاً  C:/ Windows/ Fonts ) کپی نمایید.

 

 

 

 

Download

 

Turkmen Fonts

 

 

 

 

 

دانلود کتاب

 

کتاب آموزش زبان ترکمنی

 

اصل این کتاب به زبان فرانسه است اما این نسخه توسط آقای "اسلام هورن" به زبان فارسی ترجمه شده است.این نسخه به فرمت PDF  میباشد.

 

http://www.turkmenstudents.com/PDF/turkmen_dil_dessury.pdf

 

 

 

  
 
   |    نوشته شده توسط Aýratyn
 
 
 

 Türkmen dili - Türkmençe

 

زبان ترکمنی

 

ترکیب زبان ترکی در ذهن بسیاری از ما تداعی کننده ی زبان ترکی آذری و یا ترکی جدید ( رایج در ترکیه ) می باشد. اما در حقیقت ترکیب " زبان ترکی " در تعریف دقیق خود به کلیه زبانهایی اطلاق میشود که از " زبان ترکی باستان " منشعب شده اند.

 

مهمترین (نه همه) این زبانها عبارتند از :

 

ترکی استانبولی

ترکی آذری

ترکی ترکمنی

ترکی تاتاری

ترکی ازبکی

ترکی قزاقی

ترکی قرقیزی

ترکی اویغوری

ترکی یاکوتی

ترکی چوواش

 

 

ترکمنی و عموماً زبان های ترکی، جزء  خانواده زبان های اورال- آلتایی و از گونه زبان های پیوندی

 ( Agglutinant ) هستند.

در زبان های پیوندی صرف واژه با التصاق اجزاء صرفی ( تکواژها ) به همدیگر صورت می پذیرد.

 

زبان ترکمنی در چه زمانی از ترکی اغوز انشعاب یافت؟

 

محمود کاشغری قدیمی ترین دستور نویس و لغت شناس شناخته شده زبان ترکی، در قرن پنجم هجری تصریح می نماید که " ترکمن ها همان اغوز ها هستند. "

 

ن.آ. باسکاکوف ( N.A.Baskakov ) ترک شناس بزرگ روس خاطر نشان میسازد که زبان ترکمنی طی قرون 8 – 11 میلادی از زبان قدیم اغوزی انشعاب یافته و در پیدایش آن عناصر ترکی و غیر ترکی دیگری نیز سهیم بوده اند.

 

محمود کاشغری، زبان اوغوزی را ظریف ترین و سبک ترین زبان ترکی میداند، اما بر این نکته اشاره دارد که اغوزی از قرن 5 هجری به بعد با لغات فارسی و عربی درهم آمیخته است.

 

زبان ترکمنی بسیاری از ویژگی های زبان ترکی و اغوزی را در خود محفوظ دارد و از معدود زبان های ترکی است که اصالت و ظرافت خود را حفظ کرده است.

 

مختومقلی فراغی ( شاعر شهیر ترکمن ) زبان ترکمنی را از تاثیر زبان ترکی- جغتایی زبان رایج در ترکستان پیراسته و اشعار نغز خود را به زبان خالص و ساده ترکمنی سروده است. اهمیت این کار هنگامی روشن میشود که بدانیم حتی پدر وی دولت محمد آزادی آثار خود را به زبان ترکی جغتایی نوشته است. از این رو حقیقتاً مختومقلی فراغی را می توان احیاگر ادبیات و زبان ترکمنی دانست.

 

 

 Turkmen - Türkmen

 

Turkmen is a Turkic language spoken by about 6.4 million people in Turkmenistan, Afghanistan, Germany, Iran, Iraq, Kazakhstan, Kyrgyzstan, Pakistan, Russia (Asia), Tajikistan, Turkey (Asia), USA and Uzbekistan.

Turkmen only started to appear in writing at the beginning of the 20th century, when it was written with the Arabic script. Between 1928 and 1940 it was written with the Latin alphabet, and from 1940 it was written with the Cyrillic alphabet. Since Turkmenistan declared independence in 1991, Turkmen has been written with a version of the Latin alphabet based on Turkish.

 

Latin alphabet for Turkmen - Türkmen elipbiýi

 

 الفباي  لاتین تركمني

 

در الفباي لاتين تركمني ٣٠ حرف وجود دارد. اين حروف عبارتند از:

 

A a   B b   Ç ç  D d   E e   Ä ä  F f   G g   H h  I i   J j   K k  L l   M m   N n  Ň ň   O o   Ö ö  P p   R r   S s  Ş ş   T t   U u  Ü ü   W w   Y y  Ý ý   Z z   Ž ž

  

 

Sample text in Turkmen

Hemme adamlar öz mertebesi we hukuklary boýunça deň ýagdaýda dünýä inyärler. Olara aň hem wyždan berlendir we olar bir-birleri bilen doganlyk ruhundaky garaýyşda bolmalydyrlar.

 

Translation

All human beings are born free and equal in dignity and rights. They are endowed with reason and conscience and should act towards one another in a spirit of brotherhood.



  Recommended books

 

Links

Online Turkmen - English dictionary
http://www.ismanov.com

An introduction to Turkmen grammar
http://www.altynasyr.8m.com/turkmen.htm

 

  

قانون هماهنگی اصوات

 

از ویژگی های زبان ترکمنی ( کلاً زبان ترکی ) قانون هماهنگی اصوات است. اصوات سازنده ی هجاها می باشند. هر هجایی با خود مصوتی به همراه دارد، به عبارت دیگر در کلمه هر مقدار مصوت وجود داشته باشد به همان تعداد نیز هجا خواهیم داشت.

 

 

مصوت های زیر و بم در ترکمنی

 

چهار مصوت بم  ( یوغین –Ýogyn   ):    A  O  U  Y

اگر در یک کلمه ترکمنی یکی از این مصوات بم به کار رفته باشد، مصوت زیر را میان خود راه نمی دهند.

 

 

پنج مصوت زیر  ( اینچه -  Inçe) :   E  I  Ö  Ü  Ä

این پنج مصوت زیر هیچگاه با چهار مصوت بم نمی آیند.

 

دقت: کلمات مرکب و کلماتی که از زبان های دیگر به ترکمنی وارد شده اند از این قاعده مستثنی هستند.

 

 

هماهنگی کلمات از نظر پهن یا گرد بودن

 

 

کلمات ترکمنی هیچگاه به مصوت گرد ختم نمی شوند.

 

مصوت گرد " O " و " Ö " فقط در اولین هجای کامات نوشته می شوند . اگر در هجای بعدی شنیده هم شوند، نوشته نمی شوند.

 

مثلاً :

 

Çolak      می نویسیم اما  Çolok     می خوانیم.

 

Bolar      می نویسم  اما   Bolor     می خوانیم.

 

Çörek      می نویسم  و Çörek یا Çörök   می خوانیم.

 

 

 		 
 
   |    نوشته شده توسط Aýratyn
 
 
 

 

 

مقایسه ای بین برخی از زبان های ترکی

 

فارسي

ترکی قدیم

ترکی

استانبولی

ترکی آذری

ترکی

ترکمنی  

 

ترکی تاتاری

ترکی قزاقی

ترکی ازبکی

ترکی اویغوري

 

 

 

1

Bir

Bir

Bir

Bir

Ber

Bir

Bir

Bir

2

eki

İki

İki

İki

İki

Eki

Ikki

Ikki

4

Tört

Dört

Dört

Dört

Dürt

Tört

To'rt

Töt

7

Yeti

Yedi

Yeddi

Yedi

Yide

Jeti

Yetti

Yättä

10

On

On

On

O:n

U

On

O'n

On

100

Yüz

Yüz

Yüz

Yüz

Yüz

Jüz

Yuz

Yüz

پدر

Ata

Ata

Ata

Ata

Ata

Ata

Ota

Ata

مادر

Ana

Anne

Ana

Ene

Ana

Ana

 

Ona

پسر

O'gu

Oğul

Oğul

Oğul

Oğul

Ul

O'gil

Oghul

مرد

Er(kek)

Erkek

Erkek

Erkek

Ir

Er/

Erkek

Erkak

Er

قلب

Jürek

Yürek

Ürək

Ýürek

Yorak

Jürek

Yurak

Yürek

خون

Qan

Kan

Qan

Ga:n

Kan

Qan

Qon

Qan

سر

Baš

Baş

Baş

Baş

Baš

Bas

Bosh

Baş

چشم

Köz

Göz

Göz

Göz

Küz

Köz

Ko'z

Köz

پلک

Kirpik

Kirpik

Kirpik

Kirpik

Kerfek

Kirpik

Kirpik

Kirpik

گوش

Qulqaq

Kulak

Qulqaq

Gulak

Kolak

Qulaq

Quloq

Qulaq

بيني

Burun

Burun

Burun

Burun

Boryn

Murın

Burun

Burun

انگشت

Barmak

Parmak

Barmaq

Barmak

Barmak

Barmaq

Barmak

Barmoq

پا

Adaq

Ayak

Ayaq

Aýaq

Ajak

Ayaq

Oyoq

Ayaq

اسب

At

At

At

At

At

At

Ot

At

سگ

Yt

İt

İt

It

Et

Ït

It

It

ماهی

Balyq

Balık

Balıq

Balyk

Balyq

Balıq

Baliq

Baliq

شپش

Bit

Bit

Bit

Bit

Bet

Bït

Bit

Pit

دراز

Uzun

Uzun

Uzun

Uzyn

Uzyn

Uzın

Uzun

Uzun

جدید

Yany

Yeni

Yeni

Yany

Yana

Jaña

Yangi

Yengi

پر

Tolu

Dolu

Dolu

Do:ly

Tuly

Tolı

To'la

Toluq

سفید

Aq

Ak

Ağ

Ak

Ak

Ak

Ak

Oq

سیاه

Qara

Kara

Qara

Gara

Kara

Qara

Qora

Qara

سرخ

Qyzyl

Kızıl

Qızıl

Gyzyl

Kyzyl

Qızıl

Qizil

Qizil

راه

Yol

Yol

Yol

Yo:l

Yul

Jol

Yo'l

Yol

تیر

Oq

Ok

Ox

Ok

Uk

Oq

O'q

Oq

آتش

Ot

Od

Od

Ot

Ut

Ot

O't

Ot

دریاچه

Köl

Göl

Göl

Köl

Kül

Köl

Ko'l

Köl

ابر

Bulut

Bulut

Bulud

Bulut

Bolyt

Bult

Bulut

Bulut

تپه

Töpü

Tepe

Təpə

Depe

Tübä

Töbe

Tepa

Töpe

خدا

Tenri

Tanrı

Tanrı

Taňry

 

Täñiri

Tangri

Tengri

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

  چند توضیح:

 

علامت" : " نشان کشیده بودن صداست. مثالی در زبان ترکمنی :  Daş= دور -- Da:ş = سنگ

البته علامت " : " در الفبای ترکمنی نگاشته نوشته نمی شود.

 

در بالا نوشته شده که "سگ" به ترکی قدیم به صورت Yt  تلفظ میشده است. این به این معنا نیست این که کلمه به صورت "ییت" ( yit ) تلفظ میشده، خیر Y  در اینجا صامت نیست مصوت است.

Y نماینده ی مصوت بم ( کلفت ) ای است و I  نماینده مصوت زیر ( نازک ) ای.

 

 Yt  در حالت جمع میشود ytlar . اما it  در حالت جمع میشود  itler   .

  
 
   |    نوشته شده توسط Aýratyn
 
 
   

مهاجرت اغوزها ( ترکمن ها ) به سوی غرب

 

در نتیجه عوامل گوناگون  ترکمن ها از ناحیه ی اسپیجاب به سوی غرب مهاجرت کردند. مهمترین علت این مهاجرت ها، فشار امپراطوران چین بوده است. منابع گوناگون اتحاد چینی ها با قبائل گوناگون ترک را جهت دفع اغوزها نشان می دهد.

 

علاوه بر مسئله فوق ظهور اسلام نیز عامل مهمی در تشدید این مهاجرت بوده است. جنگجویان اسلام بعد از پیروزی بر مناصق ترک نشین، عده ای از اقوام را به عنوان غازیان اسلام با خود همراه ساخته، به سرزمین های دیگر هجوم آوردند که این روند در مهاجرات ها موثر بوده است.

 

ترکمن ها در مسیر مهاجرت خود از حاشیه شهرهای بزرگ و آبادی چون سمرقند و بخارا گذشتند و در بخارا به دو گروه تقسیم شدند. یکی از این دو گروه راه نواحی دریاچه آرال (خوارزم) را در پیش گرفته بعد از مدت های مدیدی در طول تاریخ خود را به سوی اورگنج و از آنجا به سواحل شرقی دریای خزر آمده در شهرهای آبادی چون دهستان و منقشلاق  اسکان گرفتند.

 

گروه دیگری از اغوزها از ناحیه ی  بخارا به سوی مرو آمده همزمان با دوران سلطان مسعود غزنوی، جنگ بزرگی در ناحیه ی دندانقان رخ داد که منجر به تغییر حکومت در ایران از غزنویان به سلجوقیان گردید.

 

به این ترتیب صحرای وسیعی بین جیحون و بحر خزر پدید آمد که محل سکونت اغوزها گردید.

ترکمن ها بتدریج نواحی بین جیحون و رود اترک را در قرون هفتم و هشتم هجری بعد از هجوم مغولان و فشاری که از سوی آنان وارد شده به اشغال خویش در آوردند.

 

مهاجرت ترکمن ها به سمت رود اترک و گرگان در قرن نهم هجری آغاز گردیده است. در آن ایام قبائل گوگلان (Gökleñ )، یمرلی ( Yemreli )،و آل علیAlili)) به جلگه های اطراف کوپت داغ کشیده شدند. اندکی بعد ترکمن های ساریق ( Saryk)، أرساری (Ärsary )، سالر ( Salyr ) به جلگه های اطراف  قوچان و بجنورد روی آوردند. در همان ایام تکه ( Teke) و یموت ( Yomut ) نیز به سمت شمال خراسان و رود اترک روی آوردند. و این کوچ و مهاجرت تا امضای قرارداد مرزی آخال بین ایران و روسیه 1881 میلادی مطابق با 1299 هجری ادامه داشت.

  
 
   |    نوشته شده توسط Aýratyn ادامه مطلب ... | 
 
 
 

نگاهي‌ گذرا به‌ تاريخ‌ تركمن‌ها

 

 

 محمت‌ ساراي

ترجمه:‌ قدير وردي‌ رجايي

 

نام قدیمی ترکمن ها " اغوذ " است. 

نام‌ اوغوز(1) اولين‌ بار در اوايل‌ قرن‌ هشتم‌ بعد از ميلاد به‌ زبان‌ تركي‌ دركتيبه‌هاي‌ كشف‌ شده‌ در مغولستان‌ ظاهر مي‌شود.(2) در اين‌ كتبيه‌ها، خاقان‌ ترك‌،اوغوزها را به‌ عنوان‌ مردم‌ خود معرفي‌ مي‌نمايد(3). از قرار معلوم‌ اوغوزها يكي‌ ازعناصر عمده‌ امپراتوري‌ چادر نشين‌ بودند كه‌ از چين‌ تا استانهاي‌ مرزي‌ ايران‌ وبيزانس‌ و تا رود ولگا گسترش‌ داشت‌. كتيبه‌ها نشان‌ مي‌دهد كه‌ چگونه‌ اوغوزها به‌منظور بدست‌ آوردن‌(4)استقلال‌ بيشتر طغيان‌ كردند(5). اين‌ قيام‌ و طغيانهاي‌ بعدي‌،نشانگر عشق‌ پابرجاي‌ اوغوزها براي‌ استقلال‌ است‌. علت‌ پراكنده‌ شدن‌ آنها درسرتاسر آسياي‌ مركزي‌ تا درياي‌ خزر در قرن‌ نوزدهم‌(6)، هم‌ ممكن‌ است‌ همين‌ (امر)باشد.

طبق‌ اين‌ كتيبه‌ها، اوغوزها از نه‌ قبيله‌ تشكيل‌ مي‌شدند، هر چند نويسندگان‌متعدد اظهار ميداشتند كه‌ اوغوزها بيست‌ و چهار(7)قبيله‌ بوده‌اند. نويسندگان‌ كشوراوغوزها را از سير دريا تا درياي‌ خزر و از شمال‌ درياي‌ آرال‌ تا خراسان‌ ميدانستند.

در نيمه‌ دوم‌ قرن‌ نهم‌ (ميلادي‌)فتوحات‌ اعراب‌ تا تالاس‌(8)كشيده‌ شد، تا آنكه‌ترك‌ها تحت‌ تأثير اسلام‌ قرار گرفتند و بعضي‌ از قبايل‌ ترك‌ به‌ اسلام‌ گرويدند(9).

نام‌ «تركمن‌» اولين‌ بار در اواخر قرن‌ دهم‌ (ميلادي‌) ظاهر شد(10)، بررسي‌ اصل‌و معني‌ كلمه‌ «تركمن‌»(11)نشان‌ مي‌دهد كه‌ اوغوزهاي‌(12)غير مسلمان‌ اوغوزهاي‌مسلمان‌ را «تركمن‌» ناميدند. بعدها نام‌ «تركمن‌» فقط بوسيله‌ اوغوزها(13)بكار رفت‌.هر چند كه‌ نام‌ اجدادي‌ خود را فراموش‌ نكردند.

 

  
 
   |    نوشته شده توسط Aýratyn ادامه مطلب ... | 
 
 
 

 اعتقـادات و آداب و سنن گذشته ی ترکمن ها در مورد آتـش

 

در آداب و سنن گذشته ترکمن ها آتش مقام ویژه ای را احراز میکند. بعصی از این مراسم جنبه احترام عمومی نسبت به آتش را نمایان میسازد. جنبه عمده این احترام با خاصیت نگهدارنده و سحرانگیز آتش مرتبط است. که این نیز بنوبه خود از درک آتش به عنوان یکی از نیروهای قهار طبیعت که دارای نیروی سحرآمیز مقتدری می باشد منشأ گرفته است. اکثریت این تصورات با اصطلاح " ایریم "(نشانه،علامت،فال) مشخص شده اند، برخی دیگر از جمله مراسم پاکیزگی هرساله بوسیله آتش که پائین تر بطور مختصر در مورد آن ها صحبت خواهیم کرد با اصطلاح " دأپ دسٌور" مشخص می شوند.

جنبه عمومی احترام به قوه طبیعی آتش پیش از همه در ممنوعیت اعمالی بروز کرد که در آن ها برخورد با آتش توهین آمیز تلقی می شد. برای مثال تف کردن به آتش حرام است و این در مورد خرمن آتش افروخته، اجاق خانگی و  تنور صدق میکند. کسی که مرتکب چنین عملی شود، بنا بر اعتقاد، بدبختی به او روی خواهد آورد. در فولکلور ترکمنی اصطلاحی که برای نسل های قدیمی تر کاملا آشناست یعنی "اوُت اورز" (آتش نورانی) و در صرب المثل عـــامـیـانـه " اوُت آستیندا بلا قالماز" (زیر آتش بلا نمیماند) بروشنی این تصورات را نشان میدهد.  

در میان طوایف گوناگون آداب و رسوم مختلفی نسبت به آتش وجود داشته است. مثلا در نزد گوکلان های قارری قالا این نظر وجود داشته است که اگر شراره ای از آتش بطور اتفاقی بروی لباس کسی می افتاد و آن را میسوزاند میگفتند که جای پریشانی نیست. و یا در بین ترکمن های یمرلی چنین اعتقادی وجود داشته است که اگر کسی ظرف را با آب در آتش بیندازد، لازم است که در آنجا کمی آرد ریخته شود. (سمبل خون بها دادن)

در گذشته نه چندان دور در نزد ترکمن های یموت غربی جائی که دامپروری وجود داشت، آتش نقش بزرگی را ایفا می کرد. بدین گونه که اُبه بهنگام کوچ ییلاق یا قشلاق به منظور تمییز کردن، خرمن بزرگی از آتش برمی افروختند و مردم با جل وپلاس خود در حالی که حیوانات را می راندند، از میان آتش می گذشتند. پس از پایان مراسم معمولا خرمن های آتش را به یکدیگر متصل می ساختند تا مفری برای ارواح شریر و پلید باقی نماند تا آنها نتوانند ایشان را تا محل جدید دنبال کنند.

مثال دیگر حاکی از آن است که هر چهارشنبه، آتشی را برمی افروختند و در آن برای خلاصی از شر اجنه و ارواح شاخ و نمک و چیزهای دیگر می انداختند.

طبق اسناد جمع اوری شده نژادشناسی، پرش از روی آتش در بین همه قبایل ترکمن از دیر باز رایج بوده است. اجرای این مراسم در ماه های "مه رد" و "صافار" وآخرین چهارشنبه سال کهنه اجرا می شده است. پرش از روی آتش در بین طوایف مختلف اصطلاحات متفاوتی داشته است. تکه ها آن را شامان اُوت، یموت های تاختینی، ساریق ها، ساری لی و قارا داشلی آن را شامار اُِوت، گوکلان ها و یمرلی ها آن را شامباز اُوت می نامیدند.

مراسم پرش از روی آتش طبق راویان اخبار به معنای پاکیزگی از همه آلودگی هائی که در طول سال در انسان جمع شده ، بوده است. در قرن نوزدهم در مراسم پرش آتش همه اهالی ابه به جز سالمندان و شخصیت های روحانی قبیله شرکت می کردند. در مراسم ابتدا مردان، سپس زنان و بالاخره نوجوانان از روی آتش می پریدند. در حالی که در اطراف خرمن آتش می چرخیدند، رو به آتش چنین می خواندند:

 

شامان اُوت،

بولدیم شات.

پارلاپ اوستینگدن گچدیم،

زارلاپ گؤنامی دؤکدیم.

حایر قیلسن ایشیمی،

غوراپ ساقلا داشیمی.

 

پرش بر روی آتش در سمت هایی از جنوب به شمال و از شرق به غرب انجام می گرفت. خوش گلدی بختیارف در یادداشتی با عنوان " بقایای نسل آتش در نزد ترکمن ها" توصیف زیبائی از مراسم پرش بر روی آتش در اسنقلی در بهار 1922 بدست می دهد. طبق نوشته وی وقتی خورشید غروب می کرد خرمن های آتش پدیدار می شدند و زنان در حالی که کودکان را در آغوش خویش داشتند با فریاد شادی از روی آتش می پریدند.

در گذشته مراسم شکستن ظروف فدیمی به هنگام پرش از روی آتش و انداختن آن در آتش وجود داشته است. 

اعتقادات و مراسم مربوط به آتش در میان ترکمن ها به دوران پیش از اسلام باز می گردد، هر چند برخی از سنت های مربوط به رنگ و روی اسلامی به خود گرفته است، معذلک  یکی از درخشان ترین بازمانده های دوران گذشته است.

***********

 از کتاب: " تحقیقاتی در مورد نژاد شناسی ترکمن ها" (آکادمی علوم ترکمنستان ـ انستیتوی تاریخ، باستان شناسی ونژادشناسی)

 

  
 
   |    نوشته شده توسط Aýratyn
 
 
 

موسیقی ترکمن

نياکان تيره هاي ترکمن ( اوغوزها ) که در رده بندي ترک نژادان، از ترکان شرقي اند، به هنگام حرکت از غرب چين و جنوب مغولستان به سوي آسياي ميانه، خنياگران دوره گردي را به همراه داشتند که « اوزان » ناميده مي شدند. اوزان ها زبان گويا و روايتگر رنج هاي مردم خود بودند. اوزان ها که کارشان ريشه عميقي در آيين شاماني و پرخواني (جادو پزشکي – موسيقي درماني) داشت، در شأن قهرمانان ايل، حماسه ها مي سرودند و این را می توان همه آثار بنيادي موسيقي ترک زبانان دانست. به عبارت ديگر، اوزان ها، بخشي عاشيق و ترکي سرايان سده هاي گذشته اند که سوگ و شادي و  رزم و بزم انسان ها را با واژگاني ساده و آهنگ هايي موزون و دلنشين بيان داشته اند و با انتقال آن ها از نسلي به نسل ديگر، اين آثار را به ما رسانده اند.

نامدارترين « اوزان » در فرهنگ ترکي روزگار پس از اسلام، شخصيتي به نام « غورقوت آتا » يا « دأده غورقوت » است. در کتاب جامع التواريخ نوشته ی « رشيدالدين فضل الله همداني » و شجرة التراکمه نوشته ی « ابوالقاضي خان » نيز به اين شخصيت اشاره شده است.

« اسپينسکي » محقق روسي، در اثر خود «موسيقي ترکمن» مي نويسد:

« بخشي به کسي اطلاق مي شده است که خط اويغوري را مي توانسته به خوبي بخواند ». «اسپينسکي» در جاي ديگري از اين کتاب مي گويد:

« باکشي واژه اي مغولي است و معني استاد مي دهد و به کسي اطلاق مي شده که حالات شمن را به خود مي گرفته است ». اما عنوان بخشي در متن هاي فارسي به معناي « بخشيدن  » و « هبه کردن » آمده است. بخشي ها، روان پزشکاني هستند که نفسي گرم به ايشان بخشيده شده است.

گمان مي رود که واژه « بخشي » عمري بيش از 250 تا 300 سال نداشته باشد؛ چرا که در زمان مختوم قلي واژه « اوزان » هنوز مصطلح بوده و هنوز تماما" جاي خود را به واژه « بخشي » نداده بوده است. چنان که عارف و شاعر بزرگ ترکمن، مختوم قلي در يکي از شعرهاي خود آن دو را مترادف هم آورده است: « اگر به ايل سعادت روي کند، بخشي و اوزان در آيند ».

« بخشي » ترکمن، در همه جا با دو تار و آواز، تاريخ قوم خويش را مي گويد. او آن قدر حرف دارد که فرصتي براي شاد زيستن و آرام زيستن ندارد. شايد به همین دليل است که رقص، که در اغلب فرهنگ هاي نواحي ايران، بخشي از ادبیات شفاهي را تشکيل مي دهد و در برخي از فرهنگ ها از مهم ترين عوامل بروز و ارائه فرهنگ يک قوم به شمار مي رود، در ميان ترکمن ها جاي ويژه اي ندارد و عدم حضور سازهاي کوبه اي در فرهنگ و موسيقي ترکمني مي تواند دليلي بر اين مدعا باشد.  وابستگي زياد ترکمن به اسب در گذشته و حضور سنت ديرينه قالي بافي و نمد مالي در ترکمن صحرا باعث شده است که مردم ترکمن پديده ريتم را در فرهنگ خود در تداوم صداي موزون و متنوع سم اسبان و حرکت ها و صداهاي ريتميک شانه در قالي بافي و حرکت هاي موزون در نمد مالي جست و جو کنند. در اين جا صداي سم اسبان و صداي برخورد شانه بر تارو پود قالي به جاي سازهاي ضربي نشسته است.

دوتار:

در موسيقي ترکمني دوتار مهم ترين ساز است. اين ساز را از آن روي که بيشتر کاسه آن را از چوب درخت توت مي سازند، « توت تار » و از آن روي که چوب را براي خشک کردن در تنور مي گذارند، « تامديرا » ( تامدير در زبان ترکمني به معني تنور است ) و به طور اولي از آن روي که داراي دو سيم است، «دوتار » مي نامند. در قديم وترهاي دوتار از جنس ابريشم تابيده شده بود، اما امروزه از سيم فولادي استفاده مي شود.

 

  
 
   |    نوشته شده توسط Aýratyn
 
 
 

پوشاك بارزترين سمبل فرهنگي

 

پوشاك بارزترين سمبل فرهنگي، مهمترين و مشخص ترين مظهر قومي و بهترين وسيله انتقال نشانه فرهنگي است، كه به سرعت تحت تأثير پديده هاي فرهنگ پذيري در بين جوامع گوناگون انساني قرار مي گيرد، اين تأثير تا بدان حد است كه استيلاي فرهنگي و سلطه پذيري در وهله اول از طريق انتقال پوشاك صورت مي گيرد و حتي مي توان با تغيير پوشاك يك جامعه، نوع معيشت و شيوه توليد آنها را نيز دچار دگرگوني نمود و تغييرات و تحولاتي در ساختار زندگي اجتماعي آن جامعه ايجاد كرد. حركتي كه در ايران در زمان پهلوي اول و يا در تركيه توسط آتاتورك به انجام رسيد. بر همين اساس، گروههاي متفاوت انساني كه درمناطق مختلف ايران زندگي مي كنند، هر كدام داراي ويژگيهاي قومي برجسته اي هستند و تحت عوامل گوناگون از جمله اكولوژيكي منطقه قرار دارند. تن پوش ويژه اي به تن دارند كه در همان نگاه نخست قوميت حوزه زندگي، زبان و ساير مشخصات فرهنگي و حتي مذهبي و اشتغالات اصلي زندگي آنان را در ذهن بيننده تداعي مي كند.


در ايران، شناخته ترين اين اقوام عبارتند از: آذربايجاني، بلوچي، بختياري، تركمن ها، قزاق ها، خراساني، قشقايي، كردها، گيلاني ها، لرها، مازندراني ها و جنوبي ها. پوشاك در هر منطقه اي زمينه بسيار مناسبي جهت تأثير و تأثر به حساب مي آيد.

 

پوشش ترکمن

 

لباس مردان تركمن :

لباس مردان را ميتوان در چهارقسمت تن پوش ، شلوار ، كلاه و كفش بررسي كرد.

الف تن پوش ها : 1. دون (don) : لباس اصيل تركمني رداي بلندي بود كه از ابريشم دوخته مي شد و تا زير زانوان مي رسيد و دون نام داشت. دون بنا به رنگ و نوع بافت بر دونوع بود . اگر از ابريشم كاملا قرمز رنگ دوخته مي شد قيزيل دون نام داشت و اگر از ابريشمي دوخته مي شد كه متمايل به زرد بوده و بافت پارچه آن يكنواخت نباشدـ در واقع رنگارنگ و راه راه باشد ـ قارما دون نام داشت. بر حاشيه دون نوارهاي سوزن دوزي از نوع آلاجا وجود داشت كه به زيبايي اين لباس مي افزود . بركمرة دون كمربندي از شال مي بستند كه به آن قوشاق و يا ترمه شال مي گويند.

 

  
 
   |    نوشته شده توسط Aýratyn ادامه مطلب ... | 
 
 
 

شرح مختصري از تاريخ زبان تركان

 

بایرام قلیچ فرزام

 

تركمن لر- اوغوزلار دير – تركمن ديلي هم قديمي اوغوز ديلي دير.

 

ترجمه جملات :

 

تركمن ها اوغوزان هستند و زبان تركمني هم زبان قديم اوغوزي است.

 

اين دو جمله از ديوان اللغات ترک (دایرة المعارف شناخته شده دنياي فرهنگ و ادب جهان ) محمود كاشغري نقل شد.

 

گرچه جملاتي كوتاه هستند ولي پر محتوايند و سير دتطوّر زبان و فرهنگ تركان را بيانگرند ، كما اينكه- نور محّمد عندليب اوغوزنامه شناس و شاعر كلاسيك شعر تركمن گفته است :

 

آتاسي عاقيل ، انه سي ناقيل – بير قيز توقولميش ييگريمي تورت شه كيل.

 

24- شكل اشاره است به 24 حرف الفباي زبان اوغوزي كه از پدر و مادري فاضل و فرزانه بوجود آمده اند و همچنين اشاره ايست به آرم و نشان نوادگان- اوغوز خان كه در واقع از عنصر تاريخي و فرهنگي سخن مي‌گوئيد .

 

 الف- عنصر تاريخي :

 

اغوزخان براي نوادگان خود 24 آرم و نشان را جهت توقيع فرامين و حفظ و حراست مايملك شان تعيين كرده و به ميراث گذاشته است.

 

ب – عنصر فرهنگي :

 

عدد 24 به 24 حرف الفباي زبان اوغوزي اشاره دارد كه از 8 مصوّت بلند و كوتاه و 16 حرف صامت تشكيل مي‌شده است (امّا زبان امروزي تركمن ها 9 مصوت كوتاه و بلند دارد)

 

زبان تركان از زبان هاي ديرين سال ملل جهان است و نورمحمد عندليب نيز در يكي از آثار خود مي گويد : ياشينگ اوچ مينگدن آشيب تورتگه ميندي.

 

- سن و سال ات از سه هزار سال برگذشت و به چهارهزار رسيد.

 

اين زبان ديرين سال بوسيله تركولوژيست ها- بارها بررسي و تحقيق شده است كه در ذيل به اختصار – به نظرات و تحقيقات آنان اشاره خواهد شد :

 

 وامبري هرمان « آرمين بامبرگر (1913-1832م)

 

 اين محقّق در گروه بندي زبان تركان ، فقط برتري زبان را در نظر نمي گيرد بلكه براساس مكان هاي جغرافيائي و رشد تاريخي- اقوام را گروه بندي مي‌كند و آنها را به پنج گروه تقسيم مي نمايد:

 

1- تركان سيبري        2- تركان آسياي ميانه     

 

3- تركان ولگا         4- تركان پونتوس                      

 

5- تركان غربي

 

و زبان تركمني را در گروه 2 و 5 قرار مي دهد و آن را نيز به دو گروه تقسيم مي كند:

 

1- تركان آسياي مركزي (تركمن ها)

 

2- تركان تركيه (عثماني)

 

كاتانف نيكلاي فئودورويج (1932- 1861م)

 

يكي از زبان شناسان بزرگ دانشگاه قازان است كه در يكي از آثار خود ، زبان تركمني را در گروه آسياي ميانه و آسياي مركزي قرار مي‌دهد و در سال 1903 ميلادي در يكي از تحقيقات خود تمامي زبان تركان را به دو گروه تقسيم مي‌كند :

 

الف – زبان تاريخي :

 

1- زبان اورخون    2- زبان اويغور      3- زبان قومان

 

4- زبان چاغاتاي                           5- زبان سلجوق

 

ب – زبان زنده و رايج :

 

1- زبان تركمني

 

كُرش فئودورويج (1915- 1842) زبان هاي تركان را چهار گروه مي داند و زبان تركمني را در گروه زبان هاي غربي قرار مي دهد.

 

راستدت گوستاك جون (1950-1873)

 

در تحقيقات سال 1938 ميلادي خود زبان هاي تركان را به پنچ گروه تقسيم مي‌كند :

 

1- زبان چوواش    2- زبان ياكوت      3- زبان گروه شمالي

 

4- زبان گروه شرقي          5- زبان گروه غربي

 

اين دانشمند زبان شناس زبان هاي گروه جنوبي را به دو گروه :

 

1- زبان تركمني ( زبان تركستان- زبان استاوروپول)

 

2- زبان تركي يا عثماني- تقسيم كرده است.

 

و بنا به تحقيقات اين زبان شناس در سال 1653 ميلادي تعداد 1665 خانوار و در سال 1790م – تعداد 64 خانوار تركمن به استاوروپول كوچ كرده‌اند. همچنين به نظر تو ماييلوينگ در طول ده- دوازده سال حدود 10 روستا در استاوروپول ايجاد شده و تقريباً 18 هزار خانوار در مناطق مختلف استاوروپول ساكن شده‌اند و بعدها يك گروه از آنها به سركردگي آيوكاخان به چين كوچ كرده است.

 

نهمت ژوليوس (1976- 1890)

 

اين محقّق در سال- 1917 ميلادي ، در خصوص خاصيّت عمومي زبان تركان از لحاظ صداهاي آغازين واژه ها مقاله‌اي تحقيقي به زبان انگليسي نوشته و آنگونه زبان ها را به دو گروه تقسيم كرده است :

 

1- واژه هائي كه با صداي (s) نوشته و خوانده مي شوند و گروه (s) نام دارند مانند زبانهاي ياكوت و چوواتش

 

2- واژه هائي كه با صداي (y) نوشته و خوانده مي شوند و گروه (y) نام دارند مانند زبان تركمني.

 

 

* سامويلويچ الكساندرويچ (1938-1850)

 

اين دانشمند  در سال 1922 ميلادي رساله‌‌اي تحقيقي با عنوان اضافاتي در ساختار واژه هاي زبان تركان نوشته و در اين رساله، شيوه كُرش ورادلوينگ را اساس تحقيقات خود قرار داده و دو گروه از شش گروه زبان تركان را با زبان تركمني مرتبط مي‌دادند و به اين دو گروه ارزش خاصي قائل است :

 

 الف – گروه قبچاق ، تركمن :

 

زبان ولايت تومسك (چولوم- آبين- چرنور)

 

 ب- گروه جنوبي و گروه غربي كه دريكديگر ادغام شده مانند : زبان اوزبك- زبان سارات- زبان خيوه

 

تركمن هاي گروه غربي و گروه جنوبي :

 

1- اطراف خيوه

 

2- اطراف بخارا   

 

3- افغانستان و تركستان

 

4- جمهوري تركمنستان

 

5- ايران (در آذربايجان- جرجان خراسان)

 

6- جمهوري آذربايجان                  

 

7- جمهوري ارمنستان

 

8- جمهوري گرجستان

 

9- آنادولي

 

10- سيبريا گروه شمالي

 

11- اطراف اسلامبول       

 

12- شبه جزيره بايكان

 

13- كريمه گروه جنوبي    

 

14- تركمن هاي استاوروپول- قفقاز شمالي- آسترخان

 

 بوگوروديسكي واسيلي آلكويچ (1930-1857)

 

در يكي از آثار خود ، در خصوص زبان تاتارها و ارتباط آن زبان با زبان تركي تحقيقات كرده و زبان تركمني را از زبان هاي آسياي ميانه – جدا مي‌كند و بنا به نظر اين زبان شناس زبان تركان- بشرح ذيل تقسيم بندي شده است :

 

گروه جنوبي- گروه غربي (1- زبان تركمني در تركمنستان ، افغانستان ، تركستان و ايران    2- زبان آذربايجان در جمهوري آذربايجان و ايران      3- گروه شمالي قفقاز « 1- قاراچوي   2- بلغار    3- قوموق    4- كريمه   5- تركيه)

 

  ليگه تي لاژوس دور (1987-1903)

 

زبان تركان را به شش دسته گروه بندي مي‌كند و زبان تركمني را به سبب اشتهار و كاربردش در جايگاه خاصي قرار مي‌دهد و ستون تزلزل ناپذير- زبان اوغوزي مي‌داند و يا عنوان زبان اوز و اوغوز از آن زبان نام مي‌برد .

 

 راسانن آروومارتيني اوكتاويانوس

 

 اين تركولوژيست نامدار درباره پيدايش و گروه بندي زبان تركان رساله‌اي مي‌نويسد و زبان تركمني را در اولويت قرار مي‌دهد.

 

و زبان تركان را به ترتيب ذيل گروه بندي مي‌كند :

 

گروه جنوبي- گروه غربي- گروه تركمن هاي خزر شمالي و جنوبي گروه تركمن و قبچاق در ولايت تومسك (1- چوليم     2- آبين      3- چرنور)

 

 ياسكاكوف نيكلاي آلكساندرويج

 

 اين تركولوژيست روس در خصوص زبان تركان را به چهار گروه تقسيم مي‌كند :

 

1- اوغوز تركمن    2- اوغوز بلغار      3- اوغوز سلجوق

 

اين عالم زبان شناس ، زبان تركمني را قديم ترين زبان اوغوز مي‌داند و زبان اوغوزي را به گروه قديمي (اوغوز قرن ده، يازده و گروه كنوني : تركمني و تقسيم مي‌كند)

 

 ماحصل كلام اينكه زبان تركان روزگاراني را از سر گذرانده در سنگ ها حك شده ، در گل قالي ها نقش بسته ، بر روي پوست هاي آهوان وگاوان تحرير شده و هم اكنون هم در سرزمينهاي وسيعي چون : تركستان ، افغانستان ، تركمنستان، ايران ، سوريه‌ ، عراق ، لبنان ، آنادولي ، تركيه عثماني تاراقالپاق ، استاوروپول ، خيوه ، بخارا ، استراخان ، روسيه ، قفقاز كاربرد دارد و با آن زبان – داستانها ، شعرها- مطالب علمي و ديني و فلسفي ، جغرافيائي و تاريخي نوشته مي شود.

 

 برگرفته از مقالات تركمني بردي ساريف استاد دانشگاه آنكارا

 

  
 
   |    نوشته شده توسط Aýratyn
 
 
 

 

زندگينامه مختومقلي فراغي

 

مختومقلي فراغي در ((حاجي قوشان)) شرق گنبد قابوس و به قولي در (( گينگ جاي )) غرب مراوه تپه به     سال 1146/1733 م ديده به جهان گشود .

 سيدعلي ميرنيا در كتاب ايلات و طوايف درگز تولد و ماواي او را درگز مي داند و به قول خود شاعر كه مي گويد ((يورديم اتك آديم مختومقلي )) استفاده مي كند. 
پدرش نام وي را به دليل پيمان برادري كه با شخصي به نام « سليم مختوم » بسته بود «مختومقلي»